Ilustracje
Zbigniew Rychlicki

Opracowanie graficzne okładki
Kasia Kołodziej

Opracowanie graficzne i skład
Maja Niedbał

Aneks jubileuszowy

Tekst, dobór zdjęć i ilustracji
Aleksandra Michałowska, Agata Wójcicka-Kołodziej

Materiały wykorzystane w aneksie jubileuszowym pochodzą z Izby Pamięci Marii Kownackiej oraz z archiwum Wydawnictwa Siedmioróg.

Wydanie zostało przygotowane w porozumieniu z Izbą Pamięci Marii Kownackiej pod patronatem Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej ul. Słowackiego 5/13 m. 74.

Żaden fragment książki nie może być powielany ani reprodukowany w jakiejkolwiek formie bez pisemnej zgody wydawcy.

ISBN 978-83-66837-75-1

© Copyright by Siedmioróg, Wrocław 2021

Księgarnia internetowa
www.siedmiorog.pl

Wrocław 2021

Konwersja: eLitera s.c.

JAK POWSTAŁ „PLASTUSIOWY PAMIĘTNIK”

Było to bardzo dawno temu. Wasze mamusie nosiły wówczas jeszcze krótkie sukienki, a czesały się w warkoczyki z kokardkami albo obcinały włosy „na poleczkę”.

Redaktorka „Płomyczka” umyśliła sobie wtedy, żebym koniecznie pisała opowiadanie o szkole, które ciągnęłoby się w pisemku przez cały rok, a bohaterem opowiadania miał być taki ludzik z drzewa czy też z gałganków.

A ja wcale nie miałam ochoty o tym pisać!

– To będzie bardzo nudne! – powiedziałam.

Ale jak redaktorka coś postanowi, to na to nie ma sposobu!...

Co tu począć?

Od czego jednak człowiek ma przyjaciół?!...

Miałam taką siedmioletnią przyjaciółkę, Krysię. Nie czesała się ani w warkoczyk z kokardkami, ani „na poleczkę”, tylko nosiła czuprynę, jak chłopak i palce miała zawsze pomalowane atramentem, bo właśnie przestała pisać ołówkiem i zaczynała gryzmolić pierwsze kulfony – piórem! A oprócz tego opowiadała i ozdabiała wspaniałymi rysunkami dziwne i piękne historie. Nieraz naradzałyśmy się z Krysią, o czym by tu ciekawym do „Płomyczka” napisać.

Myślę więc sobie: „Pójdę do Krysi, ona na pewno poradzi!”.

Krysia wysłuchała mnie poważnie i mówi:

– Masz rację, jeżeli „on” będzie z drzewa albo z gałganków, to do niczego! Wyjdzie nudziarstwo!... Ale czekaj, siądziemy na ławce, może się coś wymyśli. Więc usiedliśmy na ławce pod krzakiem jaśminu – miś Krysi, Krysia i ja. Popodpieraliśmy głowy – miś łapką, a my – rękami... Myślimy... Myślimy...

I nic... Nikt z nas jakoś ani rusz – nic nie możemy wymyślić...

Ale Krysia mnie pociesza:

– Czekaj, nic się nie martw, to się samo znajdzie!

I rzeczywiście. W dwa dni potem do moich drzwi – buch!... buch!... buch!... ktoś gwałtownie zakołatał. Biegnę co tchu otworzyć – we drzwiach stoi Krysia.

Oczy jej płoną, spod beretu wygląda wiecheć czupryny, tornister przerzucony przez jedno ramię.

– Już mam!... Już wiem!... – krzyczy od progu.

– Co masz, co wiesz, Krysiu?!...

– Wiem, z czego „on” będzie!...

I Krysia zdziera z pleców tornister, z tornistra wyjmuje piórnik, a z piórnika, moi kochani – tyciusieńkiego ludzika jak ziarnko fasoli, z perkatym nochalkiem i odstającymi uszami. Stawia go sobie na dłoni i woła:

– Widzisz!... Teraz rozumiesz, z c z e g o „o n” będzie?!...

Kiwnęłam głową w zachwycie.

– Rozumiem. Z p l a s t e l i n y!...

– A na imię będzie mu P l a s t u ś! Takeśmy sobie z Tosią umyśliły! Bo to Tosia go ulepiła na lekcji!

– A któż to jest ta Tosia?

– Tosia to moja koleżanka. Ona jest najlepsza ze wszystkich. Musisz koniecznie napisać o Tosi i o Plastusiu!... Rozumiesz, można mu będzie dolepić uszy, jakie się chce, rozwałkować nos jak trąbę słoniową, no i będzie mieszkał stale u Tosi w piórniku!

– A może i o tobie napisać?

– Nie, o mnie nie pisz, ja jestem zawsze rozczochrana i palce mam zawsze uwalane atramentem!

– To wiesz, może ten Plastuś będzie wojował z atramentem, żeby dzieciom palców nie brudził?

– Tak... tak... niech wojuje i niech ma tysiąc przygód! A o Tosi, jaka ona jest, to już ja ci opowiem i przyprowadzę ją do ciebie!

* * *

Odtąd Plastuś stał na moim stole, a pamiętnik jego pisało się tak łatwo, jakby naprawdę on sam opowiadał w nim swoje przygody.

A teraz... Powiem wam w sekrecie: Krysia teraz już jest dorosła, pracuje jako lekarz i nawet nosi okulary.

Otóż jeżeli kiedy będzie was prześwietlała pani doktor, która nosi biały fartuch i okulary, jeżeli z wami wesoło pożartuje, a na jej biurku, obok różnych mądrych przyrządów, będzie stał Plastuś – poznacie go zaraz po odstających uszach i perkatym nochalu! – to zapytajcie wtedy pani doktor, czy jej na imię K r y s t y n a...

To będzie na pewno ta właśnie Krysia, która wymyśliła Plastusia...

* * *

Od tego czasu minęło wiele lat.

„Plastusiowy pamiętnik” pierwszy raz ukazał się w „Płomyczku” 2 września 1931 roku, a w książce wyszedł po raz pierwszy w roku 1936.

„Plastusiowy pamiętnik” tłumaczony jest na wiele języków obcych i zdaje się, że wszędzie, gdzie się ukaże – jest bardzo lubiany przez dzieci. Nic dziwnego – przecież dzieci na całym świecie mają piórniki i wojują z atramentem!

MARIA KOWNACKA

DLACZEGO NAZYWAM SIĘ PLASTUŚ

Jestem malutki ludzik z plasteliny.

Dlatego na imię mi Plastuś.

Mam śliczne mieszkanie: oddzielny drewniany pokoik. Obok mnie, w drugim pokoju, mieszka tłuściutka, biała guma. Ta guma nazywa się „myszka”. A zaraz koło gumki mieszkają cztery błyszczące, ostre stalówki. A z drugiej strony, w długim korytarzu, mieszka pióro, ołówek i scyzoryk. Z początku nie wiedziałem, jak się nasz dom nazywa. Teraz już wiem: piórnik.

Naszą gospodynią jest mała Tosia.

Na lekcji rysunków siedziałem na ławce w rowku koło ołówka. Ołówek mi opowiedział, skąd się tu wziąłem.

To było tak:

Na pierwszej lekcji, zaraz po wakacjach, było lepienie z plasteliny. Pani rozdała dzieciom zieloną i czerwoną plastelinę i dzieci lepiły, co same chciały. Bronka ulepiła gniazdo z jajeczkami. Wicuś ulepił grzybki, chłopcy spod okna ulepili samoloty, a Tosia ulepiła mnie – takiego malutkiego ludzika.

Ja mam duży, czerwony nos, odstające uszy i zielone majteczki. Wszyscy powiedzieli w klasie, że jestem śliczny.

Tosia mi zrobiła ołówkiem oczy i zaraz zacząłem patrzeć na wszystkie strony. A jak Tosia przylepiła mi uszy, to zaraz zacząłem słuchać, co się w klasie dzieje.

I teraz wszystko widzę i słyszę, i mieszkam sobie w Tosinym piórniku.

O PAMIĘTNIKU W CZERWONYM ZESZYCIKU

Pióro i stalówka nie lubią lekcji rysunków, bo muszą siedzieć w piórniku.

A Tosia, ołówek, scyzoryk, guma-myszka i ja, Plastuś, najlepiej lubimy rysunki.

Na lekcjach rysunków jest okropnie wesoło, bo wszyscy wyskakujemy z piórnika. Ołówek i guma latają po papierze: co ołówek narysuje, to guma zetrze.

Ołówek ciągle sobie nos łamie, a scyzoryk – ciach... ciach... ciach... musi mu nos zaostrzyć. A ja siedzę w rowku koło kałamarza i przyglądam się.

Wczoraj były wycinanki; to jeszcze zabawniejsze.

Wyskoczyły z torby błyszczące nożyczki i kolorowe papiery. Tosia cięła papierki na kawałki i naklejała.

To było bardzo ładne.

A potem zostało dużo kawałków niepotrzebnego papieru. Ja ten papier pozbierałem i poskładałem.

Scyzoryka poprosiłem, to mi go obciął.

Stalówkę poprosiłem, to mi go przedziurawiła.

Niteczkę poprosiłem, to mi go przewiązała.

I mam zeszycik taki, jak ma Tosia.

Mój zeszycik ma w środku białe kartki, a okładkę czerwoną. Mój zeszycik jest taki duży, jak Tosi paznokieć, i leży w moim piórnikowym pokoiku na samym dnie.

A potem pozbierałem wszystkie połamane noski od ołówka i piszę teraz nimi w zeszyciku swój pamiętnik.

Będę opisywał wszystko, co się u nas w szkole dzieje.

O KLEKSIKU Z KAŁAMARZA, CO NA NIKOGO NIE ZWAŻA

Dzisiaj rano Tosia otworzyła piórnik.

Ołówek podskoczył, bo myślał, że go Tosia wyjmie. Guma-myszka podskoczyła, bo myślała, że ją Tosia wyjmie.

A Tosia nie wyjęła ani ołówka, ani gumy-myszki, tylko... pióro!

Wyjęła Tosia zielone pióro.

Stalówki zaraz się napuszyły – czekają, którą Tosia wybierze?... Każda chce być pierwsza.

Wyjęła Tosia złotą stalówkę, zatknęła do obsadki i mówi:

– Tyś stalówka ze złota, będziesz ładnie pisała.

Stalówka – skrzypu... skrzypu... gryzdu... gryzdu... po papierze smaruje. A co się ruszy, to kulfona usadzi. A co się posunie, to o papier zawadzi. A co ją Tosia przyciśnie, to z niej atrament pryśnie.

Tosi pot na czole wystąpił.

– Oj, lepiej było pisać ołówkiem!

A ołówek wysadził z piórnika łebek w czerwonym kapeluszu i woła do pióra:

– Choć masz stalówkę ze złota, bazgrzesz jak kura pazurem koło płota!

Ale pióro na to nie zważa, tylko skrzypu... skrzypu... gryzdu... gryzdu... pisze coraz lepiej.

Już prawie pół strony zapisało.

Aż tutaj, na samym środku stronicy – hyc! ze stalówki czarny, brzydki kleksik!

Zrobiła się awantura.

Przyleciała na ratunek różowa bibuła: piła atrament, piła, sama się uczerniła – nic nie pomogło.

Przyleciała na ratunek guma-myszka: tarła, tarła: cały ogonek sobie zdarła – nic nie pomogło.

Kleks jak siedział, tak siedzi, czarnym okiem na wszystkich łypie. Czarny język wszystkim pokazuje i woła:

– Jestem kleksik z kałamarza, co na nikogo nie zważa!...

A ołówek zerka z piórnika i cieszy się, że lepszy od pióra, bo nigdy kleksików nie robi.

A biedna Tosia płacze i płacze, że jej kleks stronicę zepsuł.

Co tu robić?

ŻADNA BEKSA NIE POMOŻE NA KLEKSA

Tosia płacze i płacze...

Co tu robić?

Nikt się nie odważa iść do kałamarza – ja się odważyłem.

Myślę sobie: „Raz kozie śmierć!...”.

Stanąłem przed kałamarzem, ukłoniłem się pięknie: szastnąłem lewą nogą w prawą stronę, szastnąłem prawą nogą w lewą stronę – nachyliłem się nad nim i powiadam grzeczniutko:

– Mości kałamarzu, pilnuj atramentu, żeby nam w zeszytach nie robił zamętu!...

A tu atrament – bulgu... bulgu... bulgu... aż zakipiało w kałamarzu.

Więc się okropnie zląkłem i już chciałem uciekać, ale nic, powtarzam jeszcze raz, jeszcze grzeczniej:

– Panie kałamarzu, pilnuj twych kleksików, żeby nie niszczyły Tosi zeszycików...

A kałamarz – huru... buru! nasrożył się okrutnie i wrzasnął:

– Mości Plastusiu, pilnuj swojego wielkiego nosa! Nie wsadzaj go w kałamarze, bo ci się zaraz umaże!

A ja nic, tylko mówię jeszcze raz, jeszcze grzeczniej, że Tosia płacze i płacze o te kleksiki i żeby co poradził.

A kałamarz na to, że:

– Tosia jest beksa, to nie pomoże na kleksa. Niech się uczy pisać ładnie, to kleksik z pióra nie spadnie!

Więc mu podziękowałem za radę, ukłoniłem się grzecznie: szastnąłem lewą nogą w prawą stronę, szastnąłem prawą nogą w lewą stronę i wróciłem do piórnika.

A tu wszyscy w śmiech – cha... cha... cha! – i – cha... cha!

– Patrzcie, patrzcie, co się święci, Plastuś ma nos w atramencie!

Ja się przeglądam w nowej stalówce, a mój piękny nos, co go tak ładnie zawsze wycieram, calutki umazany na czarno...

Prawdę powiedział ten kałamarz...

WIELE KRZYKU O WYCIERACZKĘ W PIÓRNIKU

A tu wraca pióro... atrament ze stalówki aż kapie. Umazał się ołówek, umazała się guma-myszka, umazały się stalówki, umazał się kto żywy w piórniku, i to nie nos – ale cały.

A ja się z nich śmieję od ucha do ucha.

– A widzicie, nie kpijcie z cudzej biedy!

Sięgnęła Tosia po ołówek i umazała sobie palce. Zajrzała do piórnika i za głowę się złapała.

Tego już było za wiele.

Co tu począć z tym atramentem?

Ale Tosia na wszystko znajdzie radę.

Poprosiła do pomocy igłę, nitkę i błyszczący naparsteczek. Wzięła śliczne, kolorowe gałganki.

Szyła... szyła... wycinała.

Uszyła wycieraczkę do pióra.

A ta wycieraczka jak jaka książeczka. Ma dwie kartki niebieskie i dwie kartki czerwone, a brzegi wycinane w ząbeczki.

Wszyscy w piórniku krzyczeli, każdy chciał, żeby koło niego mieszkała. Ja też krzyczałem, żeby mieszkała koło mnie, ale Tosia kazała jej mieszkać w kącie, pod stalówką od pióra.

Jak pióro wraca do piórnika, to wycieraczka wyciera stalówkę z atramentu, póki nie błyszczy jak złoto.

Teraz już atrament nikomu nosa ani boków nie poplami.

Jaka ta nasza Tosia mądra!

O TOSI, O BRONKU I O MYSIM OGONKU

Muszę dziś trochę napisać o Tosi.

Tosia ma niebieskie oczy – takie jak moje.

Tosia ma nosek – nie taki duży, czerwony jak mój, tylko taki sobie zwyczajny nosek, ale niezgorszy.

Tosia ma dwa uszka – nie takie piękne i odstające jak moje, ale też niezgorsze. A za tymi uszkami Tosia ma dwa czarne warkoczyki.

Takich warkoczyków to ani ja nie mam, ani nikt. Te warkoczyki są najładniejsze. Sterczą każdy w inną stronę, a na końcu mają kokardki. Te kokardki od święta są rozmaite: czerwone i zielone, a na co dzień – granatowe. Dzisiaj rano to się pokłóciłem z tą niemądrą gumą-myszką o Tosi warkoczyki. Guma-myszka powiada, że Tosi warkoczyki to są jak jej ogonek.

– Jak to, jak twój ogonek? – pytam.

– A tak – nie słyszałeś, jak Bronek z ostatniej ławki wołał na przerwie, że Tosi warkoczyki to są „mysie ogonki”?...

Więc się okropnie zezłościłem, zacisnąłem pięści i zawołałem:

– Czy miałaś kiedy czerwoną, zieloną albo granatową kokardkę na końcu ogonka?!...

Guma-myszka zlękła się i powiedziała, że żadnej nie miała.

– No widzisz – powiadam – to czemu się puszysz? Co Tosi warkoczyk, to Tosi warkoczyk, a nie twój ogonek! Tosi warkoczyki są długie na palec i grube na palec i mają na końcu kokardki: czerwone, zielone albo granatowe!

Ja się kłócę z gumą-myszką, a tu patrzę, Tosia siedzi i popłakuje. Już wysadziłem nogę z piórnika, żeby lecieć ją pocieszyć, a tu właśnie podeszła do niej pani i pyta, czego Tosia płacze.

A Tosia mówi:

– O mysie ogonki...

A pani zaczęła się śmiać i mówi:

– To wiesz, Tosiu, najlepiej je obciąć, bo to i czyściej, i zdrowiej, i nikt się z warkoczyków śmiać nie będzie.

Na drugi dzień ledwo zerknąłem z piórnika – widzę: Tosia ma warkoczyki obcięte!... Z początku żal mi się zrobiło, ale potem patrzę: Tosia ma grzyweczkę i równo obcięte włoski, i takie puszyste, wymyte, i jeszcze jej ładniej niż w warkoczykach. Więc zagrałem na nosie tej niemądrej gumie-myszce i zawołałem:

– A widzisz! Już Tosia nie ma mysich ogonków!...

O MOIM BIEDNYM NOSIE I O SZKARADNEJ ZOSI

Dziś usiadła koło nas nowa koleżanka.

Ta koleżanka jest taka mała jak Tosia, więc będzie siedziała z nami w pierwszej ławce. Tej koleżance na imię jest Zosia. Jak tylko ta Zosia usiadła koło Tosi, zaraz zajrzała do naszego piórnika.

Ja głowę wysadziłem, żeby jej się lepiej przyjrzeć, a ona prast! prędko piórnik zamknęła i mój śliczny nos mi przygniotła!

Tosia tyle razy piórnik zamykała i nigdy, nigdy nosa mi nie przygniotła!

Zacząłem okropnie płakać.

Tosia pewno usłyszała, bo otworzyła piórnik, wyjęła mnie i aż się za głowę złapała.

A tamta Zosia, wstrętna, aż się pokłada na ławce ze śmiechu!

Nos miałem spłaszczony jak placek, obu dziurkami do góry.

Tosia, widząc moje zmartwienie, wzięła trochę czerwonej plasteliny i dorobiła mi nos jeszcze większy i jeszcze piękniejszy.

Kiedy wróciłem do piórnika – wszyscy mi zazdrościli.Potem ta Zosia poprosiła Tosię, żeby jej pożyczyła ołówka. Ołówek wcale nie miał ochoty iść do tej Zosi, ale Tosia go wyjęła, dała jej i zamknęła piórnik.

Położyłem się więc na moim pamiętniku i zasnąłem, a tu mnie budzą jakieś jęki.

Guma-myszka szturcha mnie w bok.

– Wstawaj, wstawaj, Plastusiu! Zobacz, co się dzieje z ołówkiem!

Zrywam się, patrzę: ołówek leży w swojej przegródce cały pogryziony... Jego śliczne boczki całe pokiereszowane.

– Co ci się stało? – pytam.

A biedny ołówek jęczy:

– Oj!... oj!... to ta szkaradna Zosia...

– Co ona ci zrobiła?...

– Pogryzła mi boczki i mój śliczny blaszany kapelusz, bo nie mogła zrobić zadania.

– A co jej na to Tosia powiedziała?

– Nic jej nie powiedziała.

Wszyscy w piórniku okropnie się oburzyli i powiedzieli, że nikt nie da się więcej tej Zosi pożyczyć!...

Guma-myszka zapiszczała:

– Co tu robić?...

– Ona was wszystkich poniszczy jak mnie – zajęczał ołówek.

– Ja ją w palec zatnę! – zazgrzytał scyzoryk.

– My ją atramentem powalamy! – zatrzeszczały stalówki.

– Ja jej poślę na zeszyt dziesięć kleksów! – zadudnił kałamarz.

– Ja jej zamażę wszystko w zeszycie! – pisnęła guma-myszka.

Tylko biedny ołówek niczym się nie odgrażał, leżał bez ducha, z pogryzionymi boczkami i z pogryzionym kapeluszem.

Podesłaliśmy mu wycieraczkę od pióra, żeby mu było miękko, ale nic mu to nie pomogło. Boczki się nie zagoiły.

O ZOSI NISZCZYCIELCE
HISTORIA SMUTNA WIELCE

Dzisiaj rano, ledwo Tosia otworzyła piórnik, zaraz Zosia woła:

– Tosiu, daj no mi scyzoryk, odkręcę tę śrubkę w ławce!

Scyzoryk nie zdążył się nasrożyć, a tu zgrzyt... zgrzyt... już miał ostrze wyszczerbione o żelazną śrubkę.

Ale Zosia nie zważa na to, kręci dalej. Wtem ostrze ześlizguje się ze śrubki prosto w palec Zosi.

– A to wstrętny scyzoryk!

Zosia rzuciła go i owinęła krwawiący palec chusteczką.

Zaczęło się ćwiczenie.

– Oj, nie mam stalówki! Tosiu, pożycz mi stalówkę!

Tosia zaraz pożyczyła stalówkę.

Zosia gryzmoli, nie widzi, że atrament pryska ze stalówki, że całe palce atramentem powalane.

W końcu przycisnęła tak mocno, że... trach! stalówka pękła.

A na stronicę skoczyło dziesięć kleksów!

– Oj! Co to będzie? Przyjdzie pani, będzie się gniewła!

Ale Zosia znowu:

– Tosiu! Pożycz mi gumę!

Chwyciła Zosia biedną gumę-myszkę – trze... trze... zamazała całą stronicę.

– To jest guma do ołówka, atramentu nią nie zetrzesz!

Więc Zosia w płacz, a Tosia ją pociesza:

– Nie płacz, Zosiu, powoli nauczysz się wszystkiego... nie będziesz kaleczyła się scyzorykiem, nie będziesz robiła kleksów w zeszycie, nie będziesz łamała stalówek.

Wszyscyśmy w piórniku powiedzieli, że ta nasza Tosia to jest za dobra...

O TYM, JAK TO Z PORZĄDKIEM BYŁO,
ALE DOBRZE SIĘ SKOŃCZYŁO

Oj! Co to było! Co to było!

Pani pod koniec lekcji sprawdzała porządek w klasie.

Otworzyła pani nasz piórnik i zawołała:

– Tosiu, ja myślałam, że ty jesteś porządna dziewczynka, a tu – scyzoryk wyszczerbiony, stalówka złamana, ołówek pogryziony, a guma-myszka i cały piórnik powalane atramentem! To dopiero ładny porządek!

Tosia stała ze spuszczoną głową i ani słówka nie powiedziała.

Ja zerwałem się, zacząłem machać rękami i chciałem krzyczeć, że Tosia nic nie winna, że to Zosia tak nas poniszczyła, że Tosia o nas dba, że dawniej u nas w piórniku było czyściutko jak w szklance.

Chciałem to wszystko powiedzieć, ale nic nie powiedziałem, bo nie mogę być skarżypytą i zresztą mam taki cichy, plastelinowy głosik, że pani nic by z pewnością nie usłyszała. Ale wyjrzałem z piórnika na Zosię i krzyknąłem, jak tylko mogłem najgłośniej i najgrubiej:

– Zosiu, czy ci nie wstyd?!

A Zosia siedziała czerwona jak burak i patrzyła w ławkę. Zdaje się, że jej było wstyd.

Dalej nie wiem, co się stało, bo Tosia zamknęła piórnik, ale scyzoryk podważył troszeczkę wieczko i znowu zacząłem wyglądać...

Patrzę, a tu pani znowu stoi przy nas, głaszcze Tosię po głowie i mówi:

– Ja wiedziałam, Tosiu, że z ciebie porządna i dzielna dziewczynka.

A potem pani odeszła, a Zosia z Tosią jak się nie zaczną ściskać a całować, a beczeć... tylko im się głowy trzęsły.

Te dziewczyny to są beksy. Wolałbym, żeby Tosia była chłopcem. Ale może by nie była taka dobra. Sam nie wiem, muszę się zapytać pióra.

Po tym wszystkim domyśliliśmy się w piórniku, że Zosia musiała się sama przyznać do winy. Może i ta Zosia będzie jeszcze niezgorsza. Ano, zobaczymy.

O FARBACH I O KŁOPOCIE WIELKIM,
CZY MOŻNA PISAĆ PĘDZELKIEM?

Oj, dzisiaj rano tośmy się wszyscy strachu najedli!

Wyjęła Tosia na chwilę ołówek. Ołówek wraca i woła do nas:

– Słuchajcie, co się stało! Wielka niespodzianka! Zosia przyniosła Tosi na przeprosiny nowy piórnik!

Więc scyzoryk zaraz:

– Już na nas nie będzie chciała patrzeć!...

Więc guma-myszka i stalówki w bek i wszyscy pchamy się zobaczyć ten nowy piórnik.

I naprawdę stoi koło nas jakieś długie, czarne pudełeczko... Obejrzałem je i mówię:

– To wcale nie piórnik, bo za płaski!

– Ja bym się wcale do niego nie zmieściła – piszczy guma-myszka.

– No pewno, taki tłuścioch!

– Ale co to może być?

– Ano, zobaczymy – mówi scyzoryk.

Jakeśmy się wszyscy podsadzili – to trach! wieczko odskoczyło... A tam w środku – cudeńka: biała podłoga, a w tej podłodze dołeczki, a w tych dołeczkach mieszkają takie kolorowe guziczki jak przy Tosi sweterku. A każdy guziczek innego koloru: czerwony, żółty, niebieski, zielony – jak cukiereczki... A z boku długi korytarzyk jak u nas w piórniku. A w tym korytarzyku mieszka taka niby-obsadka, tylko że zamiast stalówki ma czuprynkę. Więc się pytam:

– Kto wy jesteście?

– Ja jestem pędzelek!

– A my jesteśmy farby!

– A do czego?

– Do malowania.

– A co wy umiecie malować?

– Ja umiem malować niebo, chabry i twoje oczki!

– Ja maki, jabłka i twój nosek!

– Ja trawę, drzewa i twoje majteczki!...

Ale nie zdążyłem wszystkich się wypytać, bo przyszła Zosia ze szklanką wody, wzięła papier i pędzelek z korytarzyka.

Pędzelek biegał, biegał po papierze. Namalował zielony domek, żółty płotek, czerwone kwiatki i niebieskie ptaszki.

A pióro aż zgrzytnęło z zazdrości, że tak nie potrafi. W końcu krzyknęło do pędzelka:

– Ale ty za to pisać nie potrafisz!

A pędzelek roześmiał się i zawołał:

– Zapytaj o to Chińczyka z malowanki!

O CHIŃSKIEJ AWANTURZE,
O PĘDZELKU I O PIÓRZE

Odkąd pędzelek tak zawołał o tym Chińczyku, to pióro nie mogło się uspokoić. Ciągle czekało na lekcję rachunków, żeby się z Chińczykiem zobaczyć.

Bo Chińczyk mieszka w zeszycie od rachunków. Ma skośne oczy, żółtą buzię, długi warkocz i przytrzymuje cytrynową wstążeczkę na różowej bibule.

A tu jak na złość najpierw lekcja polskiego. W zeszycie od polskiego tańczą na czerwonej wstążeczce Krakowianka z Krakowiakiem.

Pytało się ich pióro o Chińczyka, ale oni ciągle swoje w kółko:

– Krakowiaczek jeden miał koników siedem...

Hołubce biją i wcale nie można się z nimi dogadać...

A potem była pogadanka.

W zeszycie od pogadanek mieszka zielona żabka pod czerwonym muchomorem na niebieskiej wstążeczce.

Pytało się jej pióro o Chińczyka, ale żaba oczy wybałuszyła i coś po żabiemu zakumkała; pióro nic nie rozumiało.

Wreszcie dzisiaj pani przyniosła do klasy duże pudełko z kasztanami.

Tosia otworzyła zeszyt od rachunków, a tu siedzi sobie na bibule Chińczyk i głową kiwa; więc pióro do niego:

– Chińczyku, Chińczyku, czy to prawda, że pędzelki umieją pisać?

A Chińczyk się uśmiecha i głową kiwa.

– Tak, tak, tak, tak...

Więc pióro, okropnie zmartwione, wróciło do piórnika.

Tu dopiero wszyscy zaczęliśmy mu tłumaczyć, że dzieci chińskie, co piszą pędzelkami, są za górami, za morzami. U nas dzieci pędzelkiem malują, a piszą tylko piórem. I jak chcą, to umieją pisać bardzo ładnie, tak jak Lodzia z drugiej ławki.

Ale pióro nie dało się pocieszyć.

Aż tu Tosia znalazła radę. Namalowała pędzelkiem podwórko, budę pieska i gąski, a piórem wszystko ślicznie opisała, co tylko było na obrazku, i już teraz zgoda.

PUDEŁECZKO, PODNIEŚ WIECZKO!

Dzisiaj miała być lekcja robót.

Wyglądam z piórnika, patrzę, a tu znowu koło nas stoi jakieś pudełeczko.

To pudełeczko było jeszcze ładniejsze niż nasz piórnik i niż pudełko z farbami. Całe w kwiatki!

Co tam może być w środku? Pewno cukierki! Więc podbiegłem do niego, zastukałem i mówię:

– Pudełeczko, pudełeczko, podnieś wieczko!

A w pudełeczku zrobił się gwałt i cieniutkie głosiki krzyczą:

– Nie otwierać! Nie otwierać! Przyszli nas stąd pozabierać!...

Aż tu nadeszła Tosia i – myk! pudełeczko otworzyła... Ja patrzę, a tam w środku nie cukiereczki, tylko takie jakieś dziwne rzeczy...

Jakiś świecący kapelusik (zupełnie jakby dla mnie) cały w dołeczki – więc się go pytam:

– Fiku, miku, kto jesteś, kapelusiku?

A kapelusik się nasrożył i krzyknął:

– Ja jestem imć naparstek, pancerz wspaniały ze stali cały! Beze mnie igły jak osy pokłułyby palce Tosi! Pokłułyby jej paluszki, że spuchłyby jak poduszki. A jak się Tosi palec w naparstek ustroi, to się najgorszej igły ni trochę nie boi.

A tu naraz w takiej zielonej rurce robi się gwałt i cieniutkie głosiki brzęczą:

– Co on gada, ten szkarada? Igły, najlepsze pracowniczki! Kto szyje Tosi spódniczki? Kto ceruje majteczki, jeśli nie igiełeczki?

A tu gruba, pękata jejmość z kąta woła:

– O co znowu w igielniku tyle gwałtu, tyle krzyku?! Igła nie poradzi nic – bez nici nie będzie szyć! Czy sukienka, czy koszulka, zawsze pierwsza – nici szpulka! A gdy się nici wywiną, to też wesoła nowina: zostanie szpuleczka na kółka do wózeczka!

A igły znowu swoje:

– Nie pomoże szpulka cała, gdy się igła złamała.

Byliby się tak przekomarzali bez końca, a tu Tosia – myk! nadziała naparstek! – smyk! nawlokła igłę nitką i – szach! mach! zaczęła szyć, że aż strach!

HISTORIA NIEWESOŁA WCALE,
JAK DO KLASY PRZYSZŁY LALE

Dzisiaj rano śpię sobie na wycieraczce od pióra i śni mi się, że scyzoryk tańczy polkę z gumą-myszką, a tu mnie ołówek w bok trąca.

– Zobacz, Plastusiu, co się w klasie dzieje!

Wyglądam z piórnika – świat się do góry nogami przewraca! Na moim miejscu koło kałamarza siedzi nasza lalka Petronela. Tylko jej tu brakowało! Rozparła się, nos zadarła do góry i siedzi. Więc ja do niej:

– Petronela, skądeś się tutaj wzięła?

A ona się napuszyła, przymrużyła oczy (bo ona umie oczy zamykać i jest z tego bardzo dumna) i mówi:

– Przyjechałam w teczce z książkami!

Ta Petronela to pani wielka: siedzi w lalczynym pokoiku za piecem na zielonej kanapie (z pudełka od papierosów), rozpiera się i nosa do góry zadziera. Słuchają jej Murzynki, słuchają jej golaski, słucha jej misio – ani nie mruknie, a Petronela tylko się rozpiera na zielonej kanapie z pudełka od papierosów i wszystkim rozkazuje.

– A po coś tu przyjechała?

– Bo się dla mnie nowa suknia szyje!

– A jakże, tere-fere-kuku! W klasie będą dla ciebie suknię szyli, tylko tego brakowało!

– A właśnie że będą, zaraz zobaczysz! – wrzasnęła Petronela.

Ja patrzę, a tu Tosia wyjmuje z teczki to pudełko w kwiatki i całą furę gałganków...

Ale co to za gałganki! Same jedwabne, czerwone i zielone, i niebieskie, w kwiatki, w kropeczki, w paseczki i w kratki...

Myślę sobie: „Koniec świata. Jak ta Petronela dostanie taką piękną suknię, to nosa zadrze na sam czubek pieca! To nie mogłaby Tosia mnie takiego ubranka uszyć?... Te czerwone kwiatki akurat by do mojego nosa pasowały. A to wszystko dla tej napuszonej Petroneli!”.

Pytam się jej znowu:

– A dlaczego ty przyszłaś do klasy na szycie sukienki?

A ona oczy przymrużyła i mówi:

– Bo wszystkie lalki przyszły!

Rozejrzałem się po klasie i aż podskoczyłem.

Koniec świata! Na wszystkich ławkach rozpierają się lale.

Wszystkie uczesane, z kokardami większymi niż one same, postrojone. Napuszyły się jak sowy i siedzą na ławkach przed dziewczynkami, a jedna na drugą zerka, która ładniejsza. Lale wstrętne!

Myślę sobie: „Lepiej iść spać do piórnika, niż na to wszystko patrzeć...”.

O KLARCI ZE SZMATKI
I O SUKIENCE W KWIATKI

Już miałem iść spać do piórnika, żeby na te lale nie patrzeć, aż tu widzę – na Lodzinej ławce siedzi sobie lalusia taka malutka, mało co większa ode mnie, troszkę krzywa w pasie, przekrzywiona na jeden boczek, z noskiem jak kartofelek... siedzi sobie cichutka i zawstydzona.

Więc ja zaraz do niej i pytam:

– Z czego ty jesteś?

– Ja z gałganków...

– A kto cię zrobił?

– A Lodzia.

– A jak ci na imię?

– Klarcia. A ty z czego jesteś?

– Ja z plasteliny.

– A kto cię zrobił?

– A Tosia.

– A jak ci na imię?

– Plastuś.

I zaraz bardzośmy się polubili i wszystkośmy sobie opowiedzieli.

A tutaj Honorka z trzeciej ławki mówi do Tosi:

– Patrz, jaką ta Lodzia ma brzydką, szmacianą lalkę i szyje dla niej taką paskudną, burą sukienkę. To wcale nie warto.

A Lodzia szyła dla Klarci sukienkę z takiej burej szmatki i jak to usłyszała, to się rozpłakała. Więc Tosia okropnie się rozzłościła na tę Honorkę i powiedziała, że „właśnie warto”, i zaraz oddaliśmy dla tej Klarci połowę naszego najładniejszego, kwiatkowego materiału.

A nasza Petronela wcale nie żałowała, jeszcze sama pomagała nam wybierać, który najładniejszy, śmiała się i mrugała oczami do Klarci.

Ta nasza Petronela to jest widać nie najgorsza, tylko po co się na zielonej kanapie z pudełka od papierosów rozpiera, nosa do góry zadziera i wszystkim rozkazuje?

A potem tej Honorce było bardzo żal i chciała zaraz Lodzi oddać własną lalkę, ale Lodzia nie chciała, powiedziała, że woli swoją szmacianą Klarcię.

Więc się tylko wycałowały i wszystko było dobrze.

Potem Klarcia miała najładniejszą sukienkę ze wszystkich lalek: zieloną w czerwone kwiatuszki!

O TYM, CO ZROBIŁ JACEK,
I O NOSIE JAK PLACEK

Dzisiaj rano czekamy, kiedy Tosia nasz piórnik włoży do teczki, a tu nic... Stoimy i stoimy na stole. Wszyscy są tym rozdrażnieni.

Guma-myszka piszczy mi nad uchem:

– Oj! Oj! Oj! Co to się stało? Już dawno zegar wybił ósmą!

Słyszę, że scyzoryk i stalówki aż zgrzytają z niecierpliwości.

Tylko ja sobie z tego nic nie robię. Myślę sobie: „Nie pójdziemy do szkoły, to nie. Przynajmniej się porządnie wyśpię...” – i przewracam się na drugi bok.

Aż tu nagle coś koło stołu – tup... tup... tup... Ktoś szarpnął piórnikiem i – trrrach – tararach! leżymy wszyscy na podłodze.

Ja klapnąłem tak, że z pewnością mam nos spłaszczony jak placek (trzeba się będzie w stalówce przejrzeć), guma-myszka wyskoczyła aż w najdalszy kąt pokoju, a stalówki, pióro, ołówek, scyzoryk – wszystko to się rozsypało po podłodze. Awantura!

Strach nas obleciał na dobre.

To Jacuś, brat Tosi, do nas się dobrał.

Oj, źle z nami, źle!

Ten Jacuś jest malutki, ale my się go okropnie boimy, bo każdemu dokuczy. Jak nas gdzie dopadnie, to zaraz się do nas zabiera.

Raz mnie rozwałkował na placuszek swoim klockiem – ledwo mnie Tosia odratowała. (Żeby tak jego kto rozwałkował, toby dopiero wrzeszczał!) Raz mnie wrzucił do miednicy z wodą, żebym się napił. (Żeby tak jego kto wrzucił do miednicy z wodą, zobaczyłbym, co by mówił...) A raz mnie wysmarował czekoladą, żebym był Murzynkiem.

Więc Tosia po tym wszystkim nigdy nie chciała przy tym Jacku otwierać piórnika.

Aż tutaj taka awantura!

Przycupnąłem za nogą od krzesła i patrzę, co się dzieje!

A tu nasza Tosia leży w łóżku z owiązanym gardłem. Więc się zaraz domyśliłem, że Tosia jest chora i dlatego nie poszła dzisiaj do szkoły.

O WYPRAWIE CUDNEJ
NA WYSPY BEZLUDNE

Tosia na szczęście usłyszała, że Jacuś upuścił piórnik na podłogę, i zaraz kazała nas pozbierać i przynieść sobie do łóżka.

Więc Jacek krzywił się, ale zbierał wszystkich po kolei.

Jak mnie zobaczył za nogą od krzesła, to złapał mnie za nos i zaniósł do Tosi.

Ten Jacek to żadnego szacunku dla mnie nie ma.

Tosia ucieszyła się, jak mnie zobaczyła, i zaraz zaczęła się zabawa.

Przy Tosi łóżeczku siedziała Lodzia i jedna taka ciocia, co ma czerwony beret. Ta ciocia przyniosła Tosi dwie pomarańcze.

Pomarańcze zaraz się zjadło, a ze skórek pomarańczowych Lodzia zrobiła śliczne łódeczki z żagielkami. Tosi kołderka to było morze, które czasami bardzo mocno falowało. Ja byłem kapitanem, a guma-myszka majtkiem i Jacek nas woził w dalekie, ciepłe kraje, na bezludną wyspę z Tosinego jaśka.

A na tej wyspie mieszkała żyrafa i dwa Murzynki z celuloidu.

Ale guma-myszka była nic niewarta na majtka, bo za gruba i nie umiała wspinać się na maszty, i jak tylko morze trochę się zakołysało, to zaraz chlup! do wody. Więc Lodzia wzięła włóczkę i porobiła strasznie śmieszne panny z włóczki, co miały powiązane rączki i nóżki i nastroszone spódniczki.

I zaraz zaczęło ich być wszędzie pełno.

Pchały się do łódeczek, przechylały je, wdrapywały się na maszty, piszczały, spadały do wody, topiły się i Jacek musiał je ratować. Wreszcie dojechały do bezludnej wyspy i tam z Murzynkami urządziły bal.

A potem była burza morska, podniosła się taka wichura i bałwany, że aż mamusia Tosi przyleciała i powiedziała, że jak kogo gardło boli, to nie może być burzy morskiej, tylko płukanie gardła i spokojne leżenie w łóżku.

Więc burza zaraz ucichła i panny z włóczki musiały iść spać do pudełeczka po czekoladkach – dobrze, że nie do piórnika...

O KWIATACH W SZKOLE
I O KAKTUSIE, CO KOLE

Wczoraj pani miała pogadankę o tym, że śniegu jest mało, że w ogrodzie smutno, na podwórku smutno, na skwerku smutno, bo szaro, nie zielono...

Potem pani powiedziała tak:

– Jakby to dobrze było mieć w klasie trochę kwiatów w doniczkach.

A na to dziewczynki zaraz się wyrywają:

– Proszę pani, to ja przyniosę mirt!

– A ja przyniosę prymulkę!

A Bronek zaraz się przedrzeźnia:

– A jakże, firt... firt... przyniosą prymulkę i mirt!

– Właśnie że przyniesiemy!

I dzisiaj rano wpadają dziewczynki do klasy, a prawie każda dźwiga w gazecie doniczkę. Joasia przyniosła kwitnącą prymulkę. Lodzia przyniosła mirt – każda, co tam mogła. Nawet ten „nowy” chłopiec, Adrian, co siedzi pod oknem, przyniósł kaktusik. I myśmy też przynieśli kaktusik. Taki śmieszulek, pękaty jak beczułka. Wyjęła go Tosia z teczki, postawiła na ławce i poszła pomagać Joasi odwijać z papieru prymulkę, żeby się kwiaty nie połamały.

A tu tymczasem panny z włóczki zaczęły wyłazić z teczki. Tych panien z włóczki to wszędzie pełno. Ciągle im nowe figle w głowie. Jedna wpadła dziś do kałamarza i zamieniła się w Murzynkę. Jedna zrobiła sobie huśtawkę na Tosi guziku. Jedna się przykleiła do gumy arabskiej. Aż głowa puchnie od tego wszystkiego! (Nie wiem, po co Tosia nosi te wiercipięty).

Zobaczyły kaktus, krzyku narobiły:

– Co to?! Czyj to domek?! Akurat jak dla nas!

I dalejże się gramolić na doniczkę.

Ja też słyszałem, że czasami w kaktusach mają mieszkanka takie malutkie ludziki jak ja, ale nie będę wszędzie pakował swojego nosa.

A one wgramoliły się na doniczkę, i – stuk... puk... w kaktus.

– Kto tam mieszka?

Oj! Pokłuły się, krzyku, pisku narobiły i pospadały na ławkę. Tylko jedna zaczepiła się o kolec i została na kaktusiku.

Tosia prędko kaktus zaniosła na okno.

Wchodzi pani... a tu na oknie zielono, a tu na oknie wesoło... a tu na oknie jak w maju!

Pani aż się za głowę złapała, jak zobaczyła tyle kwiatków...

– Oj! Ile roślin! Jakie ładne. Prymulka kwitnie... Co to? I kaktus kwitnie?

Podchodzi pani bliżej, a to na kaktusiku nie kwiatek – tylko czerwona panna z włóczki!

Cała klasa aż się trzęsła ze śmiechu!

Panna z włóczki wstydu się najadła i wróciła do nas jak niepyszna. Ja jej też na nosie zagrałem, bo po co się wszędzie wpycha, gdzie jej nie proszą...

A potem pani powiedziała, że przynieść rośliny to jeszcze za mało – teraz trzeba się nimi opiekować jak dziećmi. Trzeba kurz ścierać z listków i spryskiwać rośliny wodą. I trzeba wystrugać drabinki, żeby się miały na czym oprzeć, i łopatki do przekopywania ziemi, żeby była zawsze pulchna.

Ale opiekować się roślinami nie mogą wszyscy razem, trzeba wyznaczyć dyżury. Porządkowe i tak mają dużo roboty.

Więc rada w radę uradziliśmy, że będą „zielone dyżury”, tylko trzeba obmyślić jakąś odznakę.

Ale jaką?

Jedni wołali, że czerwone kwiatki, inni, że zielone kokardki, a Walerka zawołała:

– Dać zieloną pannę z włóczki, kiedy taka do kwiatka ciekawa!

Wszystkim się to najlepiej podobało, nawet chłopcy zaczęli wołać, że i oni też chcą być kwiaciarzami i mieć pannę z włóczki jako odznakę.

Więc pani się ucieszyła i zaraz wybrała na dyżurnego tego Adriana, co przyniósł kaktus, i przypięła mu do boku najmniejszą pannę z włóczki.

A te inne o mało nie popękały z zazdrości.

HISTORIA CAŁA
O PORZĄDKU I O STRZAŁACH

W tym tygodniu Tosia z Joasią są porządkowymi.

To bardzo przyjemnie być porządkową.

Jak tylko lekcja się skończy, to zaraz wołamy grubym głosem, żeby wszyscy wychodzili na korytarz. A jak już nikogo w klasie nie ma, to Joasia z Tosią otwierają okna, zamiatają i ścierają ślicznie tablicę, a Adrian podlewa kwiatki.

Dzisiaj obszedłem z Tosią całą klasę, żeby sprawdzić porządek. Wszędzie było dość porządnie.

Oj, ale co się działo pod ławką tego Bronka i tego Antka!

Tarzały się tam łupinki od pestek i skorupki od jajek, i strzały, i kule zgniecionego papieru! A na szlaku nad ich ławką był narysowany chłopak i mysz, i szczur, i było napisane: „Pan Antoni myszy goni, szczury łapie po pułapie”.

Tosia musiała wziąć swoją gumę-myszkę i długo to wszystko ścierać, bo jakby pani zobaczyła, toby się okropnie na tych chłopców pogniewała!

Gdyby tak było u wszystkich dzieci, toby klasa wyglądała jak śmietnik!

Tosia zmiotła to wszystko i wyrzuciła do kosza, a strzały z papieru pozbierała i schowała Bronkowi pod pulpit. Ledwo się pauza skończyła, a tu ten Bronek leci do swojej ławki i wrzeszczy:

– Tośka, gdzie moje strzały?! Widzicie ją, złapała mi moje strzały!

Więc Tosia mówi, że są w jego ławce.

To ten Bronek zaczął się przedrzeźniać:

– Tosia porządkosia... Tosia porządkosia... – i strzelił Tosi w sam nos taką strzałą.

To taka sprawiedliwość na tym świecie! Żebym ja był większy, tobym się z tym Bronkiem rozmówił!

Przecież Tosia mogła te głupie strzały wyrzucić, a ona je pozbierała i pochowała! Brzydki łobuziak!

A potem ja chciałem być porządkowym w piórniku. Wołałem grubym głosem, żeby wszyscy wyszli na pauzę – ale im się ani śniło.

Guma-myszka zapiszczała, żebym się nie rządził jak szara gęś.

To wszystko z zazdrości, bo sama chce być porządkową.

Więc się obraziłem i poszedłem spać do swojego pokoiku.

Jak nie chcą, to niech nie mają porządkowego, i już!

O TYM, JAK KREDA
WYTRZEĆ TABLICY NIE DA

Tosia jeszcze jest porządkową.

Przynieśliśmy z domu świeżo wyprane ściereczki do tablicy.

Najbardziej Tosi zazdrościłem ścierania tablicy. To tak przyjemnie – szach... mach... i zabazgrana tablica robi się czarniutka!

A Tosia widocznie wiedziała, że ja mam ochotę ścierać tablicę, bo mi dała taką malutką ściereczkę z gałganka i posadziła mnie w rowku przy tablicy, tam gdzie mieszka kreda.

Więc ścierałem, ścierałem – szuru... buru... szuru... buru! ile tylko sił, aż ta kreda łypała na mnie jednym okiem i za boki się brała ze śmiechu, że mało się nie pokruszyła, i przechwalała się, że ona, kreda, wytrzeć tablicy nie da i zaraz znowu wszystko zabazgrze.

My się kłócimy, a tu wchodzi pani od rachunków.

Tosia pobiegła na miejsce, nie zdążyła mnie zabrać z tablicy. Więc się bardzo zląkłem.

Pani długo dzieci pytała, a potem powiedziała, że napisze na tablicy trudne zadanie klasowe.

Pani podeszła do tablicy i wzięła mnie do ręki zamiast kredy, bo przy ścieraniu tablicy cały się ubieliłem.

Pani chce mną pisać, przyciska mnie nóżkami do tablicy (dobrze, że nie nosem), a tu ani rusz! Spojrzała pani na mnie i jak się nie zacznie śmiać! Wcale nie wiem, dlaczego się ta pani tak śmiała. Młynarz jest biały, a nikt się z niego nie śmieje.

I Tosia musiała wszystko o mnie opowiadać i zeszła reszta godziny, i nie było czasu na zadanie. Więc po dzwonku wszystkie dzieci się do mnie zbiegły i dziękowały mi, i wołały:

– Niech żyje Plastuś, zuch Plastuś!

Nawet ten Bronek poklepał mnie po nosie i powiedział:

– Plastek, morowy z ciebie facet!

Więc potem, jak wróciłem do piórnika, to się ich, tych w piórniku, tylko zapytałem:

– No co, słyszeliście?

A oni powiedzieli, że nie słyszeli, ale na pewno dobrze uszyska nadstawiali.

JAK SIĘ ZE MNĄ POZNALI CI,
CO W KSIĄŻKACH MIESZKALI

Dzisiaj to był dobry dzień, bo Tosia wydawała książki. Ale, prawda, zapomniałem napisać, że nasza klasa to ma własną bibliotekę.

Ta biblioteka to jest taka ładna, że nie wiem – i duża! Chyba z pięć razy większa od naszego piórnika.

Wszystkie książki w bibliotece są obłożone w niebieski papier i mają zakładki z niebieskiej tasiemki.

Niektóre książki to są bez obrazków, ale inne to mają takie śliczne obrazki, że chciałbym je cały dzień oglądać!

W jednej książce to są tacy braciszkowie jagodowi i siostrzyczki borówczanki z lasu i oni jeżdżą w prawdziwego szczura (nie w... gumę-myszkę), prawdziwym wózkiem (nie takim z pudełka od zapałek).

Ja ich prosiłem, żeby mnie zabrali. Oni się zgodzili i zawołali: – Prrrr!... – i szczur stanął. Już miałem wsiąść i pojechać z nimi do tego ich jagodowego kraju. Ale spojrzałem na Tosię i zrobiło mi się strasznie żal, i zostałem.

A potem przyszedł jeden chłopiec, Antek, i zwrócił książkę bez okładki.

Tosia bardzo się gniewała i mówiła, że nie wolno z książek zdejmować okładek, bo się niszczą, bo te książki są dla wszystkich i wszyscy o nie dbać muszą.

Ja wcale nie wiem, dlaczego Tosia tak się gniewała. Bo ja to byłem bardzo zadowolony, że ten chłopiec zdjął ten papier, bo tam na tej książce był śliczny obrazek na okładce.

Na tym obrazku był taki duży chłopczyk jak Tosia i rozmawiał z takim maciupeńkim ludzikiem jak ja. Jak go zobaczyłem, to go ucałowałem i zapytałem, jak się nazywa, a on zawołał:

– Jestem ci bardzo rad, a nazywam się Skrzat!

A ja mu powiedziałem, że się nazywam Plastuś, i zapytałem go, gdzie mieszka, a on powiedział, że w „Wojtusiowej izbie”, a ja, że w Tosinym piórniku... I już nic więcej nie zdążyliśmy sobie powiedzieć, bo Tosia wzięła książkę i obłożyła ją w nowy, niebieski papier...

A potem pani nasza przyszła i czytała dzieciom taką piękną historię o sierotce Marysi, o gąskach i o lisku, i potem ktoś kogoś zjadł, tylko nie wiem, czy lisek gąski, czy gąski lisa, bo okropnie płakałem. Ale potem krasnoludki, takie malutkie jak ja, pomogły Marysi i wszystko było dobrze! Oj, jak ja lubię czytać książki z obrazkami!

O TYM, JAK OD LODZI
DOSTAŁEM SAMOCHODZIK

Dzisiaj rano myślę sobie: „Jakie szczęśliwe te siostry borówczanki i braciszkowie jagodowi, że mają taki śliczny wózek i mogą nim jeździć”.

A tu niespodzianka!...

Ale muszę opisać wszystko od samego początku.

My przynosimy zawsze ze sobą do klasy drugie śniadanie.

To drugie śniadanie siedzi sobie w kąciku teczki i bardzo się boi, żeby go książki nie zgniotły.

Ale nasze książki leżą zawsze w teczce równiutko i nikomu jeszcze nie zrobiły krzywdy.

Drugie śniadanie jest zawinięte w białą bibułkę i w śliczną serwetkę.

Tych serwetek jest aż cztery – na zmianę.

Na jednej wyszyte są dwa kogutki, co mają żółte butki.

Na drugiej – zające, co skaczą po łące.

Na trzeciej – samochodzik czerwony, co jedzie w dalekie strony.

A na czwartej – ja, Plastuś.

To jest mój portret. Mam na tym portrecie śliczne, odstające uszy i piękny, czerwony nos.

Koleżanki Tosi nie mogą się napatrzyć na te nasze serwetki.

Lodzi to najbardziej ze wszystkiego podobał się ten czerwony samochodzik.

Więc myśmy jej zrobili niespodziankę...

Wzięła Tosia płótna, kolorowych nitek z kwiatkowego pudełka. Szyła, szyła, uwijała się.

Wyszyła na serwetce czerwony samochodzik i dała Lodzi w prezencie.

My dzisiaj przychodzimy do klasy, a tu na naszej ławce koło kałamarza stoi takie malusieńkie, czerwone auto.

To auto dla mnie Lodzia zrobiła.

Ono było podobno z pudełka od zapałek, ale było oklejone czerwonym papierem i miało kółka ze szpulek.

Tak się ucieszyłem, że sam nie wiedziałem, co robić z radości. Zaraz wsiadłem do tego auta i zacząłem jeździć po całej ławce.

Jak ci z piórnika zobaczyli, to podnieśli ogromny krzyk, że i oni chcą jeździć autem.

Guma-myszka dalej się pchać, ale jej nie wziąłem, bo za gruba, rozsadziłaby mi auto.

Ołówek chciał się przejechać, ale go nie mogłem zabrać, bo za długi – fiknąłby zaraz z auta.

A tutaj zwiedziały się o moim aucie panny z włóczki, więc pisku narobiły i dalej się tłoczyć po swojemu do samochodu. Ale ich nie zabrałem, bo zaraz powylatywałyby z auta i byłoby nieszczęście.

Wziąłem tylko jedną stalówkę, co bardzo porządnie umie pisać i nigdy kleksa nie zrobiła w zeszycie – niech się przejedzie. Zresztą jak guma-myszka trochę schudnie i ołówek zmaleje, a panny z włóczki zmądrzeją, to może ich kiedy przewiozę.

To moje auto jest jeszcze ładniejsze od tego wózka, co nim jeździły siostry borówczanki i braciszkowie jagodowi w tej książce.

KOGO SIĘ PANTOFEL BOI
I O TYM, CO FIKUŚ NABROIŁ

Mamy w domu nowego pieska. Ten piesek nazywa się Fikuś. Fikuś jest taki śmieszny, że wcale nie można wytrzymać. Trzeba się tylko okropnie pilnować, żeby nie spaść ze stołu, bo Fikuś wszystko tarmosi.

Najwięcej to się go boją pantofle. Te pantofle to są bardzo biedne, bo Tosia i Jacek często nie chowają ich do szafki, tylko zostawiają na podłodze.

Biedne pantofle wpychają się, jak mogą najdalej, w kącik pod łóżkiem, ale Fikuś zawsze je wypatrzy. Rzuca się na pantofel, chwyta za piętę.

– Wrrr... wrrr! Ja ci tu pokażę!... Wrrr... ja ci tu sprawię! – warczy i przewraca oczami.

A biedny pantofel mdleje ze strachu i zwisa nosem aż do ziemi. Czasami, jeżeli wejdzie do pokoju Mruczek, to Fikuś – buch! ciska pantofel na środek pokoju i – hopsasa! skacze do Mruczka.

Ale Mruczek to nie pantofel! Oho!

Nasroży się, grzbiet wygnie, parsknie parę razy i bęc!... bęc! Fikusia po mordce.

Ale dzisiaj to Fikuś zrobił dużą szkodę.

Do nas przychodzi teraz na obiady Lodzia.

Przyszliśmy ze szkoły i dziewczynki zdjęły palta i czapki, Lodzia chciała powiesić je w przedpokoju, ale Tosia powiedziała, że ma wieszadło urwane i że nie warto. Cisnęły wszystko na krzesło i poszły na obiad.

Ja siedzę sobie na piórniku, patrzę, a tu leci Fikuś!... Wspiął się na krzesło, obwąchał ubranie – chaps! złapał czapkę Lodzi i dalejże ją tarmosić i szarpać, i warczeć! Ja zacząłem wołać:

– Ratunku! Ratunku!... – ile tylko sił, ale nikt nie słyszał. Mruczek akurat nie wszedł do pokoju, a czapeczka nie jest taka twarda jak pantofel. Kiedy dziewczynki przyszły odrabiać lekcje, to z Lodzi czapeczki zostały już tylko strzępy. Tosia się rozpłakała, bo to ona nie dała Lodzi powiesić ubrania.

Jak to dobrze, że ja mam kubraczek z plasteliny, przyrośnięty do siebie – to najwygodniej. Ale gdybym miał ubranie osobno, to zrobiłbym sobie wieszadło z ołówka i z pluskiewek, a ramiączka ze stalówek i tak by wszystko wisiało pięknie, że aż ha! Żaden Fikuś nie podarłby mi czapki. Ale wszystko się dobrze skończyło, bo mama Tosi zrobiła zaraz dla Lodzi szydełkiem nową czapeczkę, a z resztek zrobiły dziewczynki – na moje utrapienie – jeszcze więcej panien z włóczki.

BAWIMY SIĘ W CHOWANKI
– SAME NIESPODZIANKI

U nas w domu jest teraz bardzo wesoło, bo Lodzia przynosi ze sobą lalkę Klarcię. Po obiedzie wszyscy razem uczymy się lekcji, a potem się pysznie bawimy do wieczora.

Dzisiaj tośmy się uczyli z takiej niebieskiej, nowej książeczki wierszyka o gałgankowej laleczce. Tam było tak:

„Ta laleczka gałgankowa

wciąż się Jagnie gdzieści chowa...”.

Było jeszcze o tym, jak się ta laleczka chowa do popielnika i do mysiej norki, i w różne miejsca. Nam się to okropnie podobało i zaraz zaczęliśmy wołać z Klarcią, że i my też chcemy się chować. Więc była zabawa w chowanego.

Raz się chowała Klarcia, a raz ja.

Ale ja się lepiej chowałem, bo jestem mniejszy i nie mam zielonej sukni w czerwone kwiateczki, to mnie nie widać.

Chowałem się w różne miejsca, za książki na półce, w pokoiku Petronelki, a Tosia mówiła: – Ciepło... ciepło... zimno... zimno... – a Lodzia szukała.

Ale raz schowałem się za jakiś koszyczek, co stał w kąciku. Myślę sobie: „Tu mnie nikt nie znajdzie! Nawet czubka nosa mi nie widać”.

Stoję cichutko, czekam...

Tosia ciągle powtarza: – Zimno... zimno... ciepło... ciepło...

A tu się ktoś skrada po cichutku i łaps mnie wpół! i hops, do góry!

Ojej! Co to było! Bęcnąłem na środek pokoju, pogubiłem oba pantofle, rozpłaszczyłem sobie nos o podłogę!

To ten nasz szkaradny Mruczek! Myślał, że chcę się z nim bawić, bo stanąłem koło jego koszyczka.

A Tosia się śmieje, że Mruczek mnie prędzej znalazł niż Lodzia.

Z Klarcią to było jeszcze lepiej.

Usiadła pod kwiatuszkiem na brzegu doniczki, a że jest troszkę krzywa w pasie, przechyliła się na jeden boczek i chlup! wpadła do akwarium ze złotymi rybkami, co tam pod nią stało.

Oj! Rybki się poprzelękały, myślały, że to wieloryb. Klarcia się zamoczyła calutka. Trzeba ją było suszyć na sznurku przy piecu.

Takie były pyszne chowanki aż do kolacji.

O TYM, JAK KAŻDY SPIESZY NASZĄ PANIĄ UCIESZYĆ

Cała klasa ma wielki kłopot! No bo wszyscy okropnie kochamy naszą panią, a tu nadchodzi Dzień Nauczyciela i nikt nie wie, co dla pani zrobić, żeby się cieszyła! Urządziliśmy nawet naradę w piórniku, ale nic z tego nie wyszło, bo każdy chciał czego innego!

Pióro chciało koniecznie, żeby coś napisać, ołówek, żeby narysować, guma-myszka, żeby powycierać ładnie, co tylko ołówek narysuje, farby, żeby namalować śliczny obrazek, scyzoryk, żeby wystrugać coś ładnego – taki wiatraczek albo co, ja wołałem, żeby koniecznie ulepić coś z plasteliny!

I w żaden sposób nie mogliśmy się pogodzić. A Tosia chodzi skłopotana, nawet z nami mało rozmawia.

Aż tu przyjechała do nas ze wsi babcia Tosi. Taka wesoła babcia – w okularach i w łapciach! Przywiozła babcia dużo kolorowych gałganków, wstążeczek, szmatek!

Uszyła dla Petroneli piękną suknię od niedzieli, a dla mnie kabatek! Jak to Tosia zobaczyła – aż z uciechy podskoczyła.

– Babciu, to może by naszej pani wyszyć coś ładnego na ten jej dzień!

– A pewno! – mówi babcia. – To każdego ucieszy! Weź szare płótno, przytniemy serwetkę, ja ci ją ładnie obdziergam, a ty w rożku wyszyjesz kolorową włóczką, co tylko będziesz chciała!

Jak ta nowina wpadła igle w uszko – to w pudełku od robót zaraz się zrobił ruch. Wszystkie kolorowe włóczki aż się ponapuszały z radości i z dumy!...

A my wszyscy chcieliśmy być wyszyci w rożku – i guma-myszka, i ołówek, i pióro – no i ja także! Ale babcia mówi, że najładniej wyszyć kwiatki!

Więc wyszyła Tosia niezapominajki, żeby pani nigdy o nas nie zapomniała. Serwetkę owinęło się w bibułkę i zawiązało różową wstążeczką na kokardkę.

A jak naszą serwetkę zobaczyły dzieci w klasie, to zaraz w krzyk, że i one także wyszyją! No i tych serwetek tyle się zrobiło, co palców u obu rąk! Ja jeszcze nie potrafię do tylu policzyć!

A każda serwetka była inna! Na jednych były kwiatki, na innych ptaszki albo motylki, rybki, misie, a ten Adrian to nawet wyszył mnie, Plastusia, z odstającymi uszami.

Takie wszystkie były śliczne, że pani aż w ręce klaskała z radości!

A potem my z Tosią mówiliśmy pani wierszyk. To znaczy, że ja siedziałem w kieszonce Tosinej białej bluzeczki, a Tosia mówiła tak:

Nasza pani – wszyscy wiecie –

to n a j l e p s z a jest na świecie!

Taka dobra i wesoła,

że się do niej śmieje szkoła!

Kiedy płaczemy – to z nami płacze!

Kiedy tańczymy – to z nami skacze!

Kiedy psocimy – daruje brzdącom!

Za to kochamy panią gorąco!!

No i potem nasza pani tańczyła z nami i bawiliśmy się w „ciuciubabkę” i w „Pędraczku, gdzie jesteś?!”...

O WYDMUSZKACH, O PLACKU,
O MRUCZKU, FIKUSIU I NIEZNOŚNYM JACKU

Bardzo lubię, kiedy Tosia lekcje odrabia i nikt nam nie przeszkadza! Właśnie wczoraj Tosia pisała w swoim liniowanym zeszycie równiutkie, zgrabne literki, takie śliczne, jak w elementarzu, a ja siedziałem sobie na piórniku i po literkach odczytywałem, co też ona napisała.

Tam było napisane tak:

Ola lubi kota

A tu nagle, jak na zawołanie – hop!... Wskakuje na stół Mruczek i zaczyna się bez żadnego szacunku ocierać o Tosi policzek.

– A psssik, wstrętny kocie!... – krzyknąłem. – Zeszyt nam zamażesz!...

Tosia delikatnie Mruczka odsunęła, pogłaskała po grzbiecie i postawiła na podłodze, a do mnie mówi:

– Nie gniewaj się, Plastusiu, na Mruczka, on widocznie... poczuł, że o nim piszę.

Aż zamrugałem oczami... Może to i prawda?... Spojrzałem na Mruczka zaciekawiony.

Ale kot, jakby nigdy nic, szedł sobie cichutko na kocich łapkach na swoje ulubione miejsce za piecem.

Wsunął się tam i umościł, że tylko sam czubek białego ogonka wystawał zza pieca!

Tosia zabrała się do zwijania jakiejś ślicznej różowej wstążeczki, ale w tej chwili babcia zawołała z kuchni:

– Chodź, Tosieńko, będę piekła placek, jeżeli chcesz, to jajka wydmucham i dam ci te wydmuszki!

Tosia bardzo się ucieszyła i widać z tej radości i z pośpiechu zostawiła nas wszystkich na stole!

Nic nie sprzątnęła do szuflady i pobiegła.

Siedzę więc sobie na piórniku i myślę: „Ciekawe, po co Tosi potrzebne te jakieś »wydmuszki« i ta różowa wstążeczka?!”.

Ale nie zdążyłem jeszcze zapytać o to gumy-myszki, kiedy drzwi skrzypnęły i wpadł jak bomba Fikuś z babcinym kapciem, a tarmosi go, a warczy, a oczami przewraca, jak to on potrafi!

„Teraz to już po tym biednym kapciu!... – myślę sobie. – Już go nic nie uratuje!...”

A tu znowu drzwi się otwierają i wpada do pokoju Jacek!

W tej chwili Fikuś porzucił na środku pokoju kapeć i drapnął przez szparę w drzwiach.

Widocznie pomyślał, że z Jackiem lepiej nie zaczynać!...

Ale Jacek nawet nie spojrzał na pantofel i od razu podbiegł do naszego stołu! Jak tylko ten Tosi braciszek zaczął się wdrapywać na krzesło, to ja w tej chwilce myk! do piórnika – zatrzasnąłem za sobą wieczko i wołam do kolegów:

– Uwaga! Uwaga! Jacek nadchodzi! ALARM! Piórnik w niebezpieczeństwie!

Ale ledwo guma-myszka zdążyła pisnąć, a stalówki zazgrzytać, kiedy Jacek trrrach!... otworzył piórnik.

Wtuliłem nos w dno piórnika, na głowę naciągnąłem sobie wycieraczkę, ale Jacek wcale mnie nie dotknął, tylko długo grzebał w przegródce za ścianką...

Wreszcie wyjął kogoś i zatrzasnął z hukiem wieczko...

O DZIELNYCH RATOWNIKACH
Z TOSINEGO PIÓRNIKA

W piórniku zawrzało.

– Kogo on zabrał?!... – zawołałem.

– Ołówek, nasz śliczny, żółty kolega ołówek!... – jęczało pióro.

– Zniszczy go na pewno!... – zgrzytały stalówki.

– Uwaga! Wszyscy razem otwieramy piórnik!... – zakrzyknąłem.

Podsadziliśmy się, podparli i na raz-dwa-trzy – siuup!...

Wieczko się uchyliło, a myśmy wszyscy wyskoczyli z piórnika.

– Gdzie ten Jacek?!... Nie ma go przy stole?...

– Gdzie nasz elementarz? Nie ma na stole!!...

Podbiegamy do krawędzi stołu, rozglądamy się, a tu Jacek siedzi na podłodze, rozłożył sobie elementarz, nasz kolorowy, czyściutki, nowy elementarz na kolanach i smaruje po nim ołówkiem!... Bazgrze kulfony po tych ślicznych stroniczkach!...

Wszyscyśmy się aż zatrzęśli!... Co tu robić?!... Jak ratować elementarz?!...

– Toosiu!... Tosiu!... Na pomoc!...

Ale Tosia piekła z babcią placek i robiła „wydmuszki”. Nic nie słyszała, co się u nas dzieje!...

– Trzeba pędzić na pomoc elementarzowi!!... – podskakiwało pióro.

– Na pomoc!... Na ratunek!... – dzwoniły stalówki.

– Ale jak się do tego zabrać?!... – sapnęła guma-myszka.

– Tu, na stole, zostanie pióro i scyzoryk na warcie, a guma-myszka, stalówki i ja – musimy się dostać tam na dół, na podłogę! Nie ma chwili do stracenia! – zawołałem.

– No, to skacz, Plastusiu, pierwszy! – trąciła mnie w bok guma-myszka.

– Nie mogę skakać, bo nie mam spadochronu! Rozpłaszczyłbym się na placuszek i byłby koniec! Ale ty możesz skakać śmiało! Odbijesz się od ziemi, podskoczysz sobie parę razy jak piłka i nic ci się nie stanie!

– A ty – jak się na dół dostaniesz?

– Ja się spuszczę po rogu serwety!

– Widzicie go, jaki mądry!... Mnie każe skakać w przepaść bez spadochronu, a sam „po rogu serwety”! – zapiszczała z oburzeniem guma-myszka.

My się tu sprzeczamy, a tymczasem stalówki ustawiły się ślicznie szeregiem nad brzegiem stołu, a pierwsza zawołała:

– Raz-dwa-trzy – hooop! – I wszystkie razem wyskoczyły w górę i pięknym łukiem – jak srebrne rybki – poleciały nosami w dół!

– No, widzisz, widzisz, maruderko, stalówki już są na dole, a my się tu jeszcze kramarzymy! Właź mi zaraz na barana, to razem zjedziemy na dół!

Ufff!... Jak mi ta tłuściocha guma-myszka zaczęła się gramolić na plecy – to jakby mnie worek z mąką przydusił!

Aż przykucnąłem, bo się moje plastelinowe nogi pode mną ugięły!...

Usadowiła się wreszcie kuma-guma na moich plecachi krzyczy:

– No, gotowe – zjeżdżamy!

No to ja się nachylam, żeby się uchwycić serwety, a moja gumcia fajt mi przez głowę, i, łapaj-trzymaj – leci w dół na zbity łeb!...

Aż mi dech zaparło z przerażenia...

Ale patrzę – kumcia-gumcia – hyc-hyc-hyc!... Poskakała sobie trochę wesolutko po podłodze, a potem pobiegła, kiwającym się kroczkiem, jak kaczuszka i ukryła się za stołową nogą.

„No, teraz czas na mnie” – pomyślałem i siuuup! w jednej chwili opuściłem się po serwecie na dół.

O JACKU-BAZGROCIE, AUCIE Z BABCINEGO KAPCIA I O PIECUCHU KOCIE

Jacek bez przerwy bazgrał po książce, ale ja już wiedziałem, co robić! Podbiegłem, wskoczyłem do kapcia, co go Fikuś porzucił, i kiwnąłem na gumę-myszkę i na stalówki.

Ledwo oni wszyscy się wpakowali do pantofla – ja już pochwyciłem za kierownicę. (Był to taki duży, srebrny guzik, przyszyty na przodzie łapcia, żeby było ładniej).

Kręcę tą kierownicą i wołam:

Fokus-pokus!... Łapciu-babciu!

Zmień się w auto, stary kapciu!...

A ten stary babciny łapeć dobrze rozumiał różne zaklęcia, bo babcia moc bajek opowiadała – więc sapnął, chrapnął, podskoczył i raźno się potoczył.

Guma-myszka aż pisnęła, a stalówki zabrzęczały z uciechy. Objechaliśmy tym łapciem, jak prawdziwym autem, ze cztery razy dookoła stołu, a wreszcie zakręciłem przy stołowej nodze i pomknęliśmy prosto pod piec. Zatrzymałem wóz i powiadam do gumy-myszki:

– Stań tu sobie mocno, niech cię stalówki podeprą, a ja wskoczę ci na głowę i pociągnę Mruczysława za ogon.

W jednej chwili ustawiliśmy się w piramidę, a ja podskoczyłem i – cap!... Za ten biały, zwisający koniuszek Mruczkowego ogona...

Koty bardzo nie lubią, kiedy je łapać za ogon, więc Mruczek wzdrygnął się, szarpnął ogonem, tak że spadłem gumie-myszce na kark.

W naszym kapciu zrobiło się zamieszanie, a zaspana kocia głowa wyjrzała zza pieca.

Tylko na to czekałem – zakręciłem kierownicą i puściliśmy się zygzakami po pokoju.

Kot od razu wytrzeźwiał i skoczył za nami jak szalony! Wydawało mu się pewno, że goni mysz albo szczura!... A ja kołuję... kołuję po pokoju i powolutku podprowadzam Mruczka do Jacka!...

No i udało się wspaniale! Ledwo Jacek kota zobaczył, to zaraz książkę cisnął na podłogę, a sam – hop! – gonić Mruczka!

– Mruczuś – kici-kici-kici!... – chwycił kota i pobiegł do kuchni.

A myśmy tylko na to czekali. W jednej chwili wyskoczyliśmy z kapcia i pobiegliśmy do nieszczęśliwego elementarza.

Leżał biedak bez ducha, z pogiętymi kartkami, cały pomazany, brudny i żałosny. Przy jego grzbiecie leżał ołówek ze złamanym noskiem i ledwo zipał.

Ale nie było czasu się rozczulać. Jacek mógł w każdej chwili wrócić!

Co tu począć, jak przenieść elementarz w bezpieczne miejsce?!...

Nie może zostać na środku pokoju!...

TOSIU, TERAZ ZAPAMIĘTASZ,
JAK SZANOWAĆ ELEMENTARZ?!

A wtem pióro zazgrzytało ze stołu:

– Uwaga!... Zrzucam wam różową wstążeczkę!

I różowa wstążeczka sfrunęła ze stołu, a myśmy ją podchwycili, owinęliśmy nią elementarz i przytroczyli do pantofla jako bagaż.

A potem wskoczyliśmy znowu do naszego auta i ja zawołałem:

Fokus-pokus!... Łapciu-babciu!

Pędź nas za piec, stary kapciu!...

Zakręciłem kierownicą i – wiuuu!... Pojechaliśmy prosto za piec!

Tutaj dopiero można było spokojnie się zabrać do czyszczenia elementarza. Stalówki pomagały mi ostrożnie odwracać kartki, a guma-myszka – szuru-buru!... szuru-buru!... – ścierała zamaszyście i zajadle wszystkie szkaradne gryzmoły. Schudła chyba o połowę po tej robocie, ale za to elementarz był czyściutki, jakby prosto z księgarni!

W tej chwili wróciła z kuchni Tosia, położyła na stole wydmuszki i rozgląda się zdziwiona:

– Oj, a gdzież to mój elementarz? Gdzie się podziały ołówek, Plastuś i różowa wstążeczka od babci?!

Rozgląda się Tosia po pokoju, zajrzała pod stół, do lalczynego pokoiku, za szafę... Nigdzie ani śladu... Jak kamień w wodę po prostu!

A my wyglądamy zza pieca i śmiejemy się.

Wreszcie Tosia usiadła na podłodze i zaczęła płakać...

Tego nikt by nie wytrzymał! Skoczyłem do pantofla i zawołałem:

Fokus-pokus!... Łapciu-babciu!...

Pędź do Tosi, stary kapciu!

I kapeć pomknął po podłodze – prościutko do Tosi!

A ja do niej łapką, machu! nie zginiemy – nie ma strachu!...

Zobaczyła mnie Tosia i chciała pochwycić ręką, ale ja zakręciłem kierownicą i ruszyłem w stronę pieca, a Tosia zerwała się i pobiegła za nami.

– Och, co tu robicie za piecem? Skąd wyście się tu wzięli?! Elementarz... ołówek... stalówki... moja różowa wstążeczka od podarków!...

– Ja ci to potem wszystko wytłumaczę, Tosieńko – szepnąłem jej do ucha. – To była wielka przygoda! Mogło się skończyć jeszcze gorzej, gdybyśmy nie ratowali! Teraz, prosimy cię tylko, naostrz pięknie ołówek i narysuj nim coś bardzo ładnego, może domek albo ptaszki, żeby zapomniał, jak mu, biedakowi, kazali bazgrać i niszczyć, zamiast ślicznie rysować!

Tosia bardzo przejęta zabrała nas zza pieca, przyniosła na stół, zaostrzyła ładnie ołówek, każdego na swoim miejscu ułożyła w piórniku, a elementarz obłożyła niebieskim papierem w złote gwiazdki i powiedziała:

– O ciebie, elementarzu, trzeba najwięcej dbać, bo przecież jeszcze Jacusia będziesz uczył czytać, a potem może jeszcze inne dzieci!...

W tej chwili wszystkie stalówki zazgrzytały, a guma-myszka pisnęła i dała mi taką sójkę w bok, że aż podskoczyłem do góry.

O SREBERKU, O ZŁOCIE I O WESOŁEJ ROBOCIE

Co się u nas działo na stole w dziecinnym pokoju, to trudno opowiedzieć! Leżały tam gwiazdki złote, ładniejsze niż na niebie, papier i bibułka we wszystkich kolorach, i białe gołąbki.

I leżały wydmuchane jajka, i pocięte słomki, i szyszki z parku, i sreberko, i złoto, i nie wiem już, co więcej. Co z tego będzie?!

Panny z włóczki plądrowały w tym wszystkim i wszędzie się pakowały, gdzie nie trzeba. Smarowały się klajstrem i złociły złotkiem...

Tosia, Lodzia, Joasia i Jacek lepili łańcuchy i dzbanuszki, pajączki i różne inne rzeczy, a myśmy byli w pogotowiu. Nasz piórnik stał zamknięty, a zaraz koło nas stało otwarte to kwiatkowate pudełko, w którym mieszkają igły, nici i naparstek, i nożyczki.

Ja stałem sobie na straży na piórniku i dawałem sygnały:

– Uwagaaa!! Joasia potrzebuje nożyczek!

– Halo!! Jacek potrzebuje scyzoryka!

– Baczność!! Lodzia potrzebuje ołówka!

I wszystko zaraz leciało pomagać komu trzeba, jak pogotowie ratunkowe.

Nożyczki ciachały, scyzoryk krajał, a ołówek rysował, aż trzeszczało... Wszystko się pchało do pomocy, a jakże, ledwo toto utrzymałem w piórniku: gumę-myszkę i stalówki, i pióro. Musiałem tłumaczyć, że poginą albo kleksów narobią.

Tylko z pannami z włóczki nikt sobie nie mógł dać rady. Czepiały się pajączków, huśtały się na łańcuszkach, wskakiwały do dzbanuszków z jajek, fikały koziołki na szklanych kulach. Wiercipięty nieznośne!

Ale po co myśmy tyle tych ślicznych rzeczy robili? Pewno będzie jakaś niespodzianka!

DOBRA NOWINKA – W SZKOLE CHOINKA

Dziś rano na pierwszej lekcji śpię sobie spokojnie z wycieraczką pod głową, a tu mi ołówek krzyczy nad uchem:

– Słuchajcie! Słuchajcie! Jakieś dziwy się w klasie dzieją! Rysowała mną Tosia kółko na różowej bibułce! Dzieci krają słomę na kawałki i nawlekają kolorowe papierki!

Wszyscy tacy ciekawi, że mało piórnika nie rozsadzą. Do czego też dzieci krają słomę na kawałki?...

Na szczęście Tosia otworzyła piórnik i wszyscy zobaczyli, że na każdej ławce leży bibułka różowa, czerwona i niebieska, i słoma, i paciorki, i złotko, i srebro. I że każde dziecko ma nożyczki i wszyscy wykrawają gwiazdki i kółeczka z bibułki, i nawlekają to wszystko na nitki. Tak jak u nas w domu wczoraj wieczorem.

Dopiero pióro wyjrzało z piórnika i powiedziało:

– Ja wiem, co to będzie. To będzie choinka!

Wszyscy się okropnie ucieszyli, że będzie choinka, choć nikt nie wiedział, co to znaczy.

A tu Tosia robi czerwone kwiatuszki i przeplata słomą, i wiąże takie pajączki. A Zosia okleja skorupy jajka kolorowym papierem i robi dzbanuszki. A Joasia robi baletniczki w różowych spódniczkach. A ten Bronek z ostatniej ławki robi z Felkiem taki wielki, długi łańcuch z papieru i co trochę zrobi, to koło szyi okręci. Więc ja usiadłem na wierzchu piórnika i o mało mi oczy nie wyskoczą z ciekawości.

– Co to będzie? Co to z tego będzie?

Aż tu Tosia mówi:

– Wiesz, Zosiu, niech mój Plastuś też wisi na choince! Przebiorę go za krasnoludka!

I zaraz mi dorobiła wielki kaptur i czerwoną kapotę, przewiązała mnie czerwoną nitką i już byłem gotów na choinkę.

Chciałem zagrać na nosie tym z piórnika, że to ja idę, a oni nie, ale nie zdążyłem, bo mnie Tosia zaraz zaniosła i powiesiła na choince.

Ta choinka to jest zielona i pachnąca, i kłująca. Ale na niej okropnie wesoło. Koło mnie paliły się świeczki: czerwona i żółta. Wisiała wielka niebieska kula i leciał gołąbek i samolot, i skakał piernikowy konik, i tańczyły dwie panny z włóczki.

A potem wieczorem przyszły dzieci z całej szkoły i dostawały dobre rzeczy, i śpiewały, i tańczyły, a najładniej tańczyła moja Tosia.

I my też tańczyliśmy na choince.

Potem dzieci dostawały podarunki. Tosia dostała ciepły szalik, śliczny, niebieski w żółte paski, a ja patrzyłem na to z góry i cieszyłem się.

O TYM, JAK MNIE SZKARADNIE
ŁOBUZ Z CHOINKI KRADNIE

Przez parę dni wisiałem na choince. Z początku było bardzo wesoło, ale potem mi się to znudziło. Zatęskniłem do mojego piórnikowego domku i do Tosi, i do gumy-myszki, a najbardziej do mojego pamiętnika. Bo jak tu pisać pamiętnik, kiedy się dynda na drzewku?

Na choince coraz mniej miałem sąsiadów, bo dzieci pozjadały piernikowe lalki i koniki.

I mnie jakiś łakomczuch chciał zjeść – myślał, że jestem z piernika. Odłamał mi lewą nogę, spróbował, ale na szczęście plastelina mu nie smakowała, więc dał mi tylko prztyczka w nos i zostawił mnie w spokoju.

Aż wreszcie jednego dnia przyszła pani i kilkoro dzieci i zaczęli wszystko zdejmować z choinki.

Myślałem, że przyjdzie Tosia i zabierze mnie zaraz do piórnika... Ale Tosi nie było!...

Rozglądam się, chcę wołać Tosię, a tu mnie łapie jakiś chłopak i krzyczy:

– A tego fajtusia to ja sobie wezmę!...

Łaps! mnie z choinki i przywiązuje mnie sobie do guzika przy kurtce.

Ten chłopak to był okropny łobuz, ciągle tylko skakał, podrygiwał i fikał koziołki.

A co on podskoczy, to ja biedny dyndu... dyndu na nitce, że o mało mnie ta nitka na połowę nie przetnie.

Potem poleciał ze mną na lekcje do klasy. Ale ta klasa była wcale niepodobna do naszej i dzieci były tam większe i nieznośne.

O MOJEJ SMUTNEJ DOLI
U WITKA W NIEWOLI

Przez całą lekcję ten wstrętny chłopak mi dokuczał, zamiast uważać, i nos mi rozwałkował jak trąbę u słonia.

Przypomniałem sobie, jak u Tosi spokojnie, ładnie siedziałem koło kałamarza, i płakać mi się chciało. Wreszcie lekcje się skończyły. Myślałem, że mnie ten chłopak zabierze do piórnika, ale on wcale piórnika nie miał. Pióro uwalane atramentem i złamany ołówek wrzucił do teczki, a mnie cisnął o ławkę i poszedł.

Kto nigdy nie siedział przez calutką noc na twardym, wstrętnym pulpicie, zachlapanym atramentem i porżniętym scyzorykiem – ten nie wie, jak to smutno... Wtedy dopiero zrozumiałem, jaka to ważna rzecz ten piórnik i miękka wycieraczka.

Na drugi dzień ten chłopak (wołali na niego Witek) przyszedł i znowu zawiesił mnie na guziku.

Podczas przerwy wypadł z klasy i zaczął biegać po korytarzu. Tego popchnął, temu nogę podstawił, tamtemu język pokazał. A mnie się aż w głowie mąci od tego podrygiwania na nitce...

Nagle patrzę, a tu drzwi do naszej klasy!... Poznałem doskonale – a na tych drzwiach ogłoszenie wypisane czerwonymi literami. Chciałem przeczytać, ale nie zdążyłem, bo ten Witek rzucił się i popchnął trzy dziewczynki, co szły przed nami.

Dziewczynki rozbiegły się przestraszone; ja patrzę, a to Tosia, Zosia i Joasia...

Chciałem krzyknąć, dać znać o sobie, ale nie zdążyłem, bo ten wstrętny Witek pognał jak szalony.

O WITKU, O ZBYTKU, O OPARZENIU
I O TOSI OGŁOSZENIU

Ten Witek poleciał ze mną na sam koniec korytarza, aż do umywalni.

Myślałem, że chociaż umyje swoje łapska. Były takie brudne jak u kominiarza. Ile razy mnie brał do ręki, to mi zawalał mój czerwony kubraczek. Ale jemu się ani śniło myć rąk. On tam poleciał psocić po swojemu.

Przy białej umywalce pod kranem myły ręce mydłem i szczoteczką dwie dziewczynki. Witek wyrwał im mydło i szczoteczkę i chciał im namydlić twarze, ale dziewczynki się nie dały, więc się odwrócił i chciał je ochlapać wodą z kubła.

Wsadził prędko rękę do wody i nagle jak nie wrzaśnie!... To była gorąca woda do mycia podłogi i umywalek.

Oj, co to było krzyku i gwałtu!

Ale potem się zląkł, że dostanie burę o te dziewczynki, więc się uspokoił.

Czerwoną, spuchniętą rękę owinął brudną chustką do nosa i powlókł się do klasy, jęcząc cicho.

Kiedy przechodził koło drzwi naszej klasy, zobaczył ogłoszenie. Zaciekawiło go. Stanął i przeczytał. A tam tak było napisane:

O TYM, JAK TO SIĘ STAJE,
ŻE MNIE WITEK TOSI ODDAJE

Ten Witek przeczytał ogłoszenie, przyjrzał mi się chytrze i mówi:

– Ejże, czy to nie ty, fajtusiu? Zaczekaj, wycyganimy od tej sroki, co się da, kiedy cię tak poszukuje... Niech da chociaż scyzoryk i ze cztery stalówki. Za żadne malowanki cię nie oddam, nie ma głupich!

Chciał mnie schować pod kurtkę prawą ręką, ale syknął z bólu, więc schował lewą i wszedł do klasy. Nic nie widziałem spod tego wstrętnego kubraka, ale słyszę głos Witka:

– Czy to ty pisałaś ogłoszenie?

I nagle usłyszałem słodki głosik Tosi:

– Tak, to ja pisałam.

Jak to usłyszałem, zacząłem się gramolić, ile sił starczyło, do góry, ale nie dałem rady. Jedną nogę mi odgryzł ten chłopak, a ręce mi się rozpłaszczyły o grubą kurtkę Witka. Więc dałem spokój i słucham, co z tego będzie.

Tosia mówi:

– Okropnie mi żal mojego Plastusia...

– To czemu tak mało za niego dajesz?

– A co ja więcej mogę dać? Wszystko mi potrzebne...

– Ano, pokaż, co tam masz w piórniku? Zobaczymy.

Tosia mu widać podała piórnik, a on go schwycił bolącą ręką, bo aż krzyknął z bólu.

– Co ci jest? – zapytała Tosia.

– Nic, sparzyłem się...

– Pokaż! Ojej, jaka czerwona ręka! I bąble się robią! Taką brudną chustką owinięte! Tak nie można, zrobi ci się zakażenie i rękę ci odejmą... zaczekaj, ja przyniosę od pani oleju lnianego i bandaż i rękę ci opatrzymy.

Potem coś robili, chodzili.

Usłyszałem głos pani, która powiedziała:

– Trzeba teraz koniecznie rękę zawiesić na temblaku. Czy masz, Witku, szalik?

– Nie, nie mam szalika.

I znowu usłyszałem głos Tosi:

– Ja mam szalik, ja mu pożyczę...

Słyszę, jak Tosia gdzieś pobiegła, i nagle czuję, że mnie Witek chwyta, wyciąga spod kurtki i sadza na naszym pulpicie, między moim najmilszym piórnikiem a kałamarzem.

Patrzę, a tu biegnie Tosia ze swoim ślicznym, nowym szalikiem. Zawiesiła na nim Witkowi rękę, a Witek pokazał na mnie i mówi:

– Masz, weź sobie swojego Plastusia, już ja ci go tak oddam.

DUŻO RADOŚCI I KRZYKU,
ŻE ZNOWU JESTEM W PIÓRNIKU

Więc ten Witek oddał mnie Tosi.

Tego, co potem było, to już nawet ta nasza najładniejsza złota stalówka nie umiałaby opisać.

Tosia posadziła mnie na dłoni i głaskała po głowie, i mówiła:

– Mój biedny, malutki Plastuś! – I włożyła mnie do piórnika, żebym się ze wszystkimi przywitał.

Jak mnie w piórniku zobaczyli, zrobił się gwałt, pisk i zgrzytanie z radości.

Wszyscy się ze mną witali, jak tylko kto umiał, i żałowali mnie, że taki jestem zabiedzony i brudny.

Guma-myszka i wycieraczka chciały mnie zaraz czyścić, każda po swojemu. Scyzoryk chciał mi ten długi nos obciąć i oskrobać mnie do czysta. A stalówki skrzypiały, że mu pomogą.

Przyznam ci się, mój pamiętniku, w sekrecie, że się tego wszystkiego trochę bałem, choć bardzo kocham moich przyjaciół z piórnika. Jakby mnie kolega scyzoryk zaczął skrobać, tak jak ostrzy ołówki – to ładnie bym wyglądał!

Ale na szczęście Tosia wyjęła mnie w tej właśnie chwili z piórnika i sama swoimi rączkami zaczęła mnie leczyć.

Nos mi zrobiła taki ładny jak dawniej. Doprawiła mi całą lewą nogę, zakleiła to miejsce, gdzie mnie nitka zraniła, i zdjęła ze mnie to szkaradne ubranie krasnoludka.

Joasia zawołała:

– No, już Plastuś zdrowy!

A Tosia posadziła mnie na wycieraczce w moim piórnikowym pokoiku.

Było mi dobrze i wesoło, aż tu nagle przypomniało mi się, jak się pyszniłem, że idę na choinkę, a oni wszyscy zostają w piórniku, i jak im chciałem zagrać na nosie!

A oni teraz tacy dobrzy!

Więc mi się zrobiło bardzo przykro i zacząłem zaraz gumę-myszkę i wszystkich przepraszać. A oni powiedzieli, że nic nie szkodzi; że oni w domu też mieli choinkę i że przybyły nam na gwiazdkę śliczne, kolorowe ołówki.

Zaraz się z nimi zapoznałem i znowu jest wszystko dobrze.

Znów jestem Plastusiem i nie chcę być niczym więcej.

Chcę już zawsze mieszkać tylko w Tosinym piórniku.

NA WSI JEST WESOŁO

Nie wiem, czy wszystkie dzieci lubią podróżować – bo my z Tosią i Jackiem to bardzo lubimy!

Zaraz po Nowym Roku pojechaliśmy na wieś do jednej Tosinej siostry ciotecznej, Hani.

Pojechał piórnik, no i ja, ma się rozumieć, bo Tosia miała tam odrabiać lekcje zadane na po świętach, a bez nas nie dałaby rady.

Jechaliśmy najpierw tramwajem, potem koleją, potem autobusem, a wreszcie końmi.

W tramwaju, pociągu i autobusie cały czas wyglądaliśmy przez okno.

To bardzo zabawne patrzeć, jak za oknem drzewa, domy, ludzie, płoty – wszystko miga i ucieka do tyłu!

Tylko jak był tunel, zrobiło się czarno i trzeba było odejść od okna.

A kiedyśmy wreszcie dostali się na sanie, to siedzieliśmy na przednim siedzeniu przy tatusiu Hani. Janczarki dzwoniły wesoło i raźno: dryń... dryń... dryń!

Jacek powoził – trzymał lejce, a ja mu pomagałem.

Na wsi jest ślicznie i wesoło! Domy nie takie ogromne jak w Warszawie, ale jest za to dużo nieba, drzew, śniegu, a jak świeci słońce, to cały dzień biega się po dworze i fika koziołki z saneczek w puch śniegowy.

Są też tam bardzo dziwne zwierzęta z rogami – nazywają się krowy i kozy i dają mleko do wiaderek. Jeszcze takich rogatych zwierząt nie widziałem. Jedna koza beczała, trzęsła brodą i chciała mnie połknąć, ale Tosia nie dała.

A w osobnej zagrodzie znowu chrząkają takie śmieszne tłuściochy – jeszcze grubsze od gumy-myszki – na krótkich nogach, z ogonkiem jak sznurek, zawiązanym w pętelkę! One się nazywają – świnie.

Żywych jeszcze nigdy nie widziałem, ale w szkole dzieci nieraz je lepiły z plasteliny i robiły z żołędzi.

Pocieszne też są białe gęsi w żółtych łapciach i czarne indyki w czerwonych kapturkach, z koralami pod szyją.

Ale najbardziej ze wszystkiego to mi się podobał taki mały teatr za oknem. Akurat jak dla mnie i dla gumy-myszki! Ma on dach ze świerkowych gałązek, podparty kołkami, ale skaczą w nim i podrygują wcale nie kukiełki, jak u nas w szkole, tylko – ptaki! Najwięcej przylatuje wróbli, moich dobrych znajomków z Warszawy.

Gwałtu narobią zawsze i naśmiecą dookoła, że aż strach!

Hania wcale nie lubi, jak przylatują te zabijaki.

Ale co za radość i przedstawienie, kiedy przylecą sikorki!

Chyba nawet w cyrku takich sztuk nie potrafią!

Sikorka, przyczepiona mocno pazurami do patyka, potrafi z niego coś wyjadać, wisząc do góry nogami, i oprócz tego kręci się razem z tym patykiem jak bąk w kółeczko.

Istne cuda!

ŻOŁĘDZIOWA CZAPECZKA

– Popatrz, gumo-myszko – powiadam – jakie one, te sikory, mają prześliczne szafirowe bereciki!

Guma-myszka zerknęła na sikorki i aż usiadła z przejęcia.

– Ach, Plastusiu, Plastusiu, Tosia musi ci zrobić taką czapeczkę! Zobaczysz, jak ci będzie w niej pięknie!

„Rzeczywiście – myślę sobie – mama zrobiła Tosi czerwoną czapkę z włóczki, żeby miała na saneczki, a Jackowi zieloną na narty; sikory do wyprawiania sztuk za oknem mają szafirowe, a ja, Plastuś, nie mam mieć żadnej?! Zawsze tylko tą łysą głową mam świecić? Przecież teraz zima! Ja też jeżdżę z dziećmi na nartach i na sankach – i czapkę muszę mieć koniecznie!”

Usiadłem sobie przy piórniku – czekam na Tosię i myślę sobie, jak by ją ładnie poprosić o czapkę; a tu jej jak nie ma, tak nie ma!

– Dokąd ona poszła, ta Tośka, beze mnie?

Guma-myszka piszczy mi nad uchem:

– A może ona już wyjechała, ta nasza Tosia?

– Nie przeszkadzaj, piszczko, bo ja sobie właśnie układam, jak Tosię poprosić o czapkę!

– No i już ułożyłeś?

– Ułożyłem! Posłuchaj.

Tosiu, zima to nie żarty!

Plastuś czapki chce na narty!

Ulituj się odrobinę,

daj mi czapkę na łysinę!

– Och, jak ty to pięknie ułożyłeś! – zapiszczała guma-myszka. – Na pewno czapkę dostaniesz!

W tej samej chwili drzwi się otworzyły i wbiegły do pokoju Tosia i Hania, obie zaróżowione i uśmiechnięte. Już się wyprostowałem i nawet usta otworzyłem, żeby powiedzieć swój wierszyk, a tu nagle Tosia podbiega do mnie i woła:

– Plastusiu kochany, mam dla ciebie niespodziankę! O, widzisz?! – i wyjmuje z kieszeni kożuszka pełną garść jakichś małych, szarych miseczek.

– Czy wiesz, co to jest takiego? To żołędziowe miseczki! Wiesz, w każdej takiej miseczce siedziała sobie żołądź, ale ją posadzili do ziemi i wyrośnie z niej dąb – takie wielkie, zielone drzewo! I to drzewo znowu będzie rodziło żołędzie!

– Ja znam żołędzie! – przypomniałem sobie. – W szkole robiliśmy z nich świnki!

– A te miseczki po żołędziach dała nam jedna dziewczynka i wiesz, co z nich zrobimy? Dla ciebie czapeczkę! Nie możesz chodzić z gołą głową w taki mróz!

Aż mnie zamroczyło z radości – usiadłem, a guma-myszka pisnęła:

– Ojejej! Plastusiu, co będzie z wierszykiem?

A Tosia i Hania już mi przymierzały po kolei żołędziowe miseczki.

– Patrz, wygląda zupełnie jak narciarz z tym chwościkiem na czubku!

– Ta czapeczka najlepsza! Mocno siedzi na głowie!

– No, przejrzyj się, Plastusiu, w stalówce!

Przejrzałem się i aż podskoczyłem z radości. Wyglądałem wspaniale i tak zadzierżyście, że aż wszyscy z piórnika nosy powysadzali, żeby mnie zobaczyć.

– No, teraz, Plastusiu, będziesz mógł z nami biegać po dworze! – zawołała Hania.

– A podobno, jeśli ktoś nosi czapkę z żołędziowej miseczki, ten rozumie, co mówią drzewa i zwierzęta – ale nie wiem, czy to prawda – powiedziała Tosia.

– No i co teraz będzie z tym wierszykiem? – lamentowała guma-myszka.

– Nic, wpiszemy go do pamiętnika. Już ona taka zawsze, ta moja Tosia! Wszystko zawsze zrobi, co trzeba, zanim ją zdążę poprosić.

PRZYGODA W PTASIEJ GOSPODZIE

I znowu nastał piękny, słoneczny dzień.

Siedzę sobie na oknie, w mojej ślicznej, żołędziowej czapce, przy mnie stoi piórnik, a okno jest uchylone, żeby było świeże powietrze w mieszkaniu. Za szybą uwijają się ptaki wokoło swojej gospody; bo to wcale nie jest teatrzyk, tylko karmnik – to, co stoi za oknem!

Hania wymiotła ptasią gospodę, nasypała tam kaszy i różnych nasion i poszła z Tosią na saneczki.

Spróbowałem tych nasion. Wziąłem do ust, ale czym prędzej wyplułem. Brrr! – twarde, suche, cierpkie! Za nic nie chciałbym tego jeść! Dziwne gusty mają te ptaszyska. Ale jeżeli im to smakuje, to niech sobie jedzą!

Właśnie do gospody zleciały wróble – młócą kaszę, że aż pryska na wszystkie strony. A gwałtu! A ćwierkaniny! Aż pióro wytknęło stalówkę z piórnika, żeby zobaczyć, co się dzieje.

– Zamiast się gapić – powiadam do niego grzecznie – lepiej byś to wszystko ładnie opisało, co się za oknem dzieje!

Ale pióro bardzo się obruszyło i zgrzytnęło stalówką:

– Pióro pisać poradzi, gdy je Tosia prowadzi!

– Żebyś było mądre pióro, tobyś samo pisało – ale rozumu masz za mało!

My się tu sprzeczamy na dobre, guma-myszka nie wie, jak nas godzić, aż tu nagle – frrr! nasze wróble rozsypały się na wszystkie strony, jakby je kto z przetaka wysypał! A do gospody wpadł duży, pstry jak pajac ptak – z dziobiskiem jak nasz najgrubszy ołówek i z czerwoną czapką na głowie. Poznałem go od razu z obrazka w książce i wołam:

– Dzięciole! Dzięciole! Skąd masz czapkę na czole? Dzięciole, czy wiesz, ja mam czapkę też! – I poklepałem się po głowie.

Ale on ani myśli odpowiadać, tylko dalejże grzmoci dziobem po karmniku, a siemię konopne łyka całym gardłem!

A tu tymczasem wróble i sikory gwałt robią na brzozie.

Ćwirrr! Ćwirrr! Dzięciole, rozbójniku!

Zjesz nam konopie w karmniku!

Niech się stąd dzięcioł wyniesie!

Ma szyszek – ćwirrr-ćwirrr – dość w lesie!

Ale dzięcioł nic a nic sobie z tego nie robi. Połknął wszystkie konopie, do ostatniego ziarnka, potem podziobał – łup-cup-cup! – deski karmnika, z góry, z dołu, jakby chciał sprawdzić, czy mocne, krzyknął bojowo:

– Kik!... Kik!.... – i furrrknął w las.

Ledwo dzięcioł się wyniósł, a tu nie wiadomo skąd sfrunęły znowu do ptasiej gospody zabawne, czubate sikorki, mało co większe od gumy-myszki, i dalejże po gospodzie się uwijać!

Zapatrzyliśmy się z piórem i gumą na to widowisko, a tu nagle – hop! wskakuje lekuchno na parapet Maciek, tutejszy kot.

Oczy mu się świecą, sierść najeżona; podkrada się i cichutko łapą otwiera uchylone okno.

Krzyknąłem ile siły:

– Maciek! A psssik! Poszedł stąd! Wynocha!

Ale on wcale nie zwraca na mnie uwagi i już się wkrada na murek za oknem – jeszcze jeden skok i porwie wesolutką sikorkę z czubkiem!

Niedoczekanie! Niewiele myśląc – cap! ja kota za ogon!

– Stój, łotrzyku jeden! Ani kroku dalej!

Ale on, wstrętne kocisko, tylko fajtnął ogonem, a ja jak wystrzelony z procy przeleciałem mu nad głową i – siuuup! – runąłem w dół, gdzieś bardzo nisko i głęboko, i utknąłem głową w czymś mokrym, zimnym i sypkim jak piasek.

To był śnieg.

Zdążyłem tylko usłyszeć, jak guma-myszka pisnęła przeraźliwie, pióro zgrzytnęło stalówką, a sikorki furknęły z gospody.

„Dobrze chociaż, że ten rozbójnik sikorek nie złapał!” – pomyślałem sobie na pociechę i pomacałem się po głowie. Żołędziowa czapka siedziała na niej mocno!

„Pewno dzięki tej czapce ocalałem i nie rozbiłem sobie głowy” – pomyślałem, i to dodało mi sił.

Zacząłem grzebać się w śniegu jak w stercie puchu.

To wszystko wcale nie było takie zabawne, ale kto ma mocny żołędziowy hełm na głowie, ten zawsze sobie poradzi!

SMOK MNIE PORYWA

Ten śnieg to ładnie wygląda z okna i przyjemnie jeździć po nim na sankach, ale tak wpaść w niego głową, jak mnie się przydarzyło, to nikomu nie życzę!

Gramolę ja się z tego białego puchu, jak tylko mogę, ale co się rękami podeprę, to – buch! utykam nosem w śnieg jeszcze głębiej! Co wierzgnę nogami, to czuję, że grzęznę coraz bardziej. Chcę krzyczeć ratunku – a tu śnieg mi zapycha usta i gardło!

Jak długo tak wojowałem ze śniegiem – sam nie wiem.

Wtem usłyszałem gdzieś wysoko nad głową brzęk otwieranego okna (na pewno tego, z którego wypadłem!) i głos Haninej mamy:

– Haniu, Tosiu! Wracajcie do domu! Już się ściemnia! Dość tego saneczkowania!

A potem dziewczynki przeszły tuż-tuż koło mnie.

Słyszałem, jak Tosia mówiła do Hani:

– Wiesz, szkoda, że Plastusia nie wzięłam na saneczki – on tak się lubi wozić!

– E, jeszcze by zginął w śniegu! – odpowiedziała Hania.

Poderwałem się i chcę krzyczeć co siły: „Tosiu, ja naprawdę zginąłem! Ratuj mnie!”.

Ale tylko śniegu się nałykałem i nic więcej.

Dziewczynki minęły mnie, a sanki zatoczyły się za nimi i otarły o mój bok. I byłyby pojechały dalej, ale ja w ostatniej chwili chwyciłem się kurczowo umykającej płozy i – wiuuu! wydostałem się nareszcie z tego przeklętego dołka, który sam rozrobiłem, wiercąc się w śniegu.

Myślę sobie:

„No, Plastusiu, jesteś uratowany!”.

Ale dziewczynki szły bardzo prędko, a płoza była taka śliska, że mi się wymknęła z rąk – i przepadła ta ostatnia deska ratunku!

Zostałem sam w koleinie po saneczkach, a tu już coraz ciemniej i zimniej!

„No, Plastusiu – pomyślałem – nie najlepiej z tobą, ale masz duże uszy, to je trzymaj do góry, bo zginiesz na dobre!”

A tymczasem zza lasu wyszedł księżyc – okrągły, złoty... tylko mu sznureczek doprawić i byłby z niego śliczny balonik.

Myślę sobie:

„Księżyc przyświeca jak latarnia – trzeba się wybrać na własną rękę w drogę, inaczej będzie ze mną źle!”.

Ruszam więc przed siebie, ale nogi grzęzną aż po kolana.

Żeby tak mieć narty, jak chłopcy, toby było co innego!

Patrzę, a tu o parę kroków ode mnie leży sobie na śniegu kilka wiórów, jakimi tutaj rozpalają ogień w piecu.

– Ej, wiórki! Będą z was takie narty, że to ha! – zawołałem i brnę, jak tylko mogę najprędzej, ale – kuśtyk... kuśtyk!... ciągle się zapadam.

A wtem – co to? Co się dzieje?

Jakiś cień zasłonił światło księżyca i nagle coś ostrego wbiło mi się w kubraczek.

Poczułem, że ulatuję w powietrze.

– Tooosiu! Gwałtu-rety! Smok mnie porwał! – krzyknąłem przeraźliwie.

Nade mną unosiły się dwa ciemne skrzydła. Mało widziałem, bo coś miękkiego zasłaniało mi oczy.

Myślę sobie:

„Może to smok, a może samolot?”.

Ale przecież samolot by warczał, a tu nic nie słychać – taki ten lot cichutki! Tajemnicze skrzydła smoka czy samolotu – kołem, kołem, jak karuzela otoczyły ze mną kilka razy cały dom Hani.

Raz przemknąłem nawet tuż obok ptasiej gospody – w oknie stała Tosia i zaglądała smutnie do piórnika.

– Tosiu! Tosiu! – krzyknąłem! – Ja tu latam! Smok mnie porwał!

Ale wiatr szumiał w gałęziach i Tosia nie słyszała.

Tylko mnie się wydawało, że słychać w tym szumie żałosny pisk gumy-myszki.

W JASKINI SMOKA

Dziwny, tajemniczy smok okrążył ze mną parę razy dom, to wznosząc się, to opadając, kiedy nagle tuż nad moją głową rozległ się przeraźliwy okrzyk: – Kwiit – kifkwiit!... Kwiit – kifkwiit!...

Zadrżałem z przerażenia, gdy poczułem, że smok unoszący mnie w powietrzu skręcił ostro ku szczytowi domu i że nagle wlecieliśmy w jakiś ciemny otwór.

„Oho, tunel!” – pomyślałem sobie, a po chwili poczułem, że nogi moje oparły się o coś twardego.

Uścisk szponów zelżał i – łup-cup! otrzymałem potężny cios w bok.

„No, teraz już po tobie, Plastusiu! Jesteś w smoczej jamie! I żołędziowa czapka ci nie pomoże!” – pomyślałem sobie.

Ale, o dziwo, uderzenie się więcej nie powtórzyło.

W ciemności, do której się powoli przyzwyczajałem, świeciły okrągłe, żółte oczy i majaczyła jakaś kosmata i pękata figurka.

Ten puchaty kłębek pociesznie przedeptywał z nogi na nogę, kiwał się w przód i jakby szorował czymś twardym po desce. Wydawał przy tym groźne, głuche pomruki, które doskonale rozumiałem:

– Fu... Fu... Fu!... Co za paskudztwo! Fu... Fu... Fu!...

Teraz już wyraźnie widziałem małe, okrągłe, tajemnicze okienko, przez któreśmy wlecieli przed chwilą. Padał przez nie jasny snop światła księżycowego i oświetlał nas: siedzieliśmy na belce, nad ciemną przepaścią.

Smok miał okrągłą głowę, jak kot Maciek, okrągłe oczy, jak grosiki, i haczykowaty dziób, jak Baba-Jaga.

Szach-mach! Szach-mach! – zawzięcie szorował swoim dziobiskiem o brzeg deski. Wyglądał przy tym tak pociesznie, że nie mogłem wytrzymać i, zapominając o strachu, zapytałem:

– Jakoś ci Plastuś nie smakował, prawda?

– Fu... Fu... Fu!... – parsknął puchaty smok, co znaczyć miało: „Jeszcze nigdy w życiu takiego świństwa nie miałem w dziobie!”.

– Moje szczęście, bobyś mnie pożarł!

Smok mrugnął oczami i przestąpił z nogi na nogę, co znaczyło: „Na pewno, gdybyś był smaczny!...”.

– A wiesz, ty jesteś taki pękaty jak guma-myszka!

W tej chwili smok rzucił się na mnie, nastroszony jeszcze bardziej – wyglądał jak szczotka z piór do omiatania kurzu; oczy roziskrzyły mu się jak latarki elektryczne.

– Kwiit-kifkwiit!... – zaskrzeczał gwałtownie.

Dobrze zrozumiałem, że się upomina o gumę-myszkę.

– Jakże ja ci dam gumę-myszkę, kiedy ona siedzi u nas, zamknięta w piórniku!

Smok zakołysał się w obie strony na krótkich nogach i zakłapał kilka razy dziobem.

– Aha, pytasz się, czy ona jest do jedzenia? Nie, skądże znowu! Ona jest do wycierania tego, co ołówek źle narysuje!

W tej chwili smok zaskrzeczał jeszcze groźniej, podsunął się do mnie drobnym kroczkiem i – cuk! łupnął mnie w bok tak mocno, że fiknąłem koziołka w powietrzu i znowu poleciałem gdzieś w ciemną przepaść.

KOZIA GŁOWA

Łapaj, trzymaj! Moja czapka! Głowa – nogi! Siuuup!

Wylądowałem na czymś miękkim i kosmatym. Dotknąłem tego delikatnie i ostrożnie.

Było to na szczęście zupełnie suche.

„Dobrze przynajmniej, że nie śnieg!” – pomyślałem sobie na pociechę i prędko pomacałem się po głowie. Żołędziowa czapka siedziała mocno na swoim miejscu.

Zacząłem się uważnie przyglądać temu, na co upadłem.

Miało to po bokach jakieś wystające rogi i błyszczące oczy, tylko nie takie ogniste jak u tego puchatego na górze, ale za to dużo większe.

Myślę sobie:

„To też pewno jakiś smok, ale spokojny, to się tu na jego nosie chociaż prześpię do rana!”.

Zacząłem się układać do snu, aż tu słyszę – zaszeleściło coś lekko pod nami w dole. Mój nowy gospodarz się wzdrygnął, zadzwonił dzwoneczkiem i zamamrotał skrzypiącym głosem:

– Beee! Beee! Już te utrapione zaczynają swoje harce! Beee! Uwaga, ty, co mi się kręcisz po nosie! Czy ty nie jesteś czasem mysz?

– Nie, ja nie jestem guma-myszka... guma została w Tosinym piórniku!

– No, to uważaj, bo mysz się tu do nas podkrada!

– Co?! Guma-myszka idzie?! A skąd ona się tu wzięła!

– Co ty pleciesz?! Jaka znowu „guma”?! Idzie tu zwyczajna mysz, z ostrymi zębami! Już mi ona pół brody obgryzła – beee! Strzeż się, bo i ciebie nadgryzie!

– Dobrze, będę się strzegł! A kto ty jesteś?

– Ja jestem koza zapustna, z dzwonkiem, z brodą i ogonkiem!

– A czy ty, kozo z dzwonkiem i ogonkiem, jesteś prawdziwa i mleko dajesz do wiaderka?

– Nie, skądże znowu! Ja jestem tylko kozia głowa na kiju, zrobiona z drzewa i ze skórek króliczych. Mam brodę, dzwonek pod brodą i potrafię kłapać pyskiem – o tak: kłap... kłap... kłap... Beee!

– A ogonek z czego masz?

– Ogonek? Z supła na kilimku. Ale to mi potem doprawiają. Może kiedy zobaczysz!

– O, bardzo chciałbym zobaczyć.

– W zapusty po mnie chłopcy przyjdą.

– Czy to oni cię zrobili?

– O, nie, zrobił mnie pradziadek Piotrusia, a potem mi tylko odmalowywali rogi i obijali nowymi skórkami głowę, żebym zawsze była ładna!

– Ale wytłumacz mi po co?

– Beee! Jak to „po co”? Żeby było wesoło!

Hej, w zapusty gra muzyka,

a kozula po wsi bryka!

Beee!

Rozochociła się kozucha i dalejże przytupywać swoim drewnianym kosturkiem.

– Gwałtu, rety! Co się dzieje! Wszystko się pode mną chwieje!

Schwyciłem się króliczej sierści i krzyczę:

Stój! Stoj! Kozo, tańczysz ładnie,

ale Plastuś z nosa spadnie!

Uspokoiła się koza zaraz i odsapnąwszy chwilę, zaskrzypiała:

– Beee! Ale ja ci tu opowiadam o sobie, a nic nie wiem, kto ty jesteś!

– Ja? Ja jestem Plastuś! Zrobiła mnie Tosia i mieszkam u niej w piórniku.

– A skąd się tutaj wziąłeś?

– Porwał mnie i przyniósł w szponach ten smok z żółtymi oczami, co siedzi tu nad nami na belce. Nie smakowałem mu, bo widzisz... plastelina nie każdemu smakuje! Więc mnie zepchnął i spadłem tobie na głowę. Ten smok musi być bardzo zły!

– To nie żaden smok, tylko taka mała sowa, pójdźka! To jedyny obrońca tego, co tu jest na strychu. Gdyby nie ona, myszy pożarłyby i pocięły wszystko, co tylko się tu znajduje.

W tej chwili pod kozią brodą lekko zadzwonił dzwonek.

– Skrada się! Beee! Uważaj!

Podkurczyłem nogi i przytuliłem się do koziego rogu, jak tylko mogłem, ale nic to nie pomogło.

Z ciemności wysunęła się spiczasta mordka i ostre mysie zęby zaczęły mi obgryzać nogę.

– Ratunku! – krzyknąłem. – Ratunku!!!

W tej samej chwili jakiś cień przemknął w jasnej smudze księżyca, coś się koło mnie zakotłowało, pisnęło cicho, musnęło mnie miękkie jakieś skrzydło i wszystko zniknęło.

– Kozia Głowo, gdzie mysz? – szepnąłem.

– Beee! Porwała ją sowa pójdźka, nasz obrońca! Jesteśmy uratowani!

DZIWNE OBYCZAJE

Po tej nocy, pełnej przygód, nastał jasny, słoneczny dzień.

W okrągłe okienko strychu wlewało się teraz słońce i oświetlało jak lampa belki podtrzymujące dach.

W smudze słonecznego światła raźno tańczyły pyłki kurzu, a w zakamarkach, u belek wisiało coś bardzo dziwnego i niezwykłego.

– Kozo – zawołałem – kto tam wysoko pozawieszał te woreczki z futra?! Czy to są wypchane myszy z takimi wielkimi uszami?

A koza w śmiech.

– Beee! To są nietoperze!

Jak to usłyszałem, skoczyłem jak oparzony i – buuch! schowałem prędko głowę w futro na kozim nosie.

– Beee! Co ty wyprawiasz, Plastusiu? – zadziwiła się koza.

– Chowam głowę, żeby mi się nietoperz nie wkręcił!

– Beee! Choćby chciał, to w co ci się wkręci? Przecież jesteś łysy!

– A, prawda – przypomniałem sobie, usiadłem z powrotem i poklepałem się po żołędziowej czapce. – Ale jak kto ma włosy, to mówiła jedna ciocia, że się zaraz wkręcą!

– Beee! Nie pleć głupstw, Plastusiu! Czy nie widzisz, że nietoperze śpią jak kawałki drewna i będą tak spały aż do wiosny, póki się na świecie zupełnie ciepło nie zrobi? A kiedy się obudzą, to mają wtedy o wiele ważniejsze rzeczy do roboty niż wkręcanie się we włosy! To są głupie bajdy!

– A co one mają do roboty, te nietoperze?

– Dowiesz się wiosną.

– O, to długo czekać!

– Takiś prędki? Ja cały rok czekam na te jedyne w roku zapusty, i dobrze! A tyle lat już przetrwałam! Chodzili ze mną po wsi – pradziadek, dziadek, ojciec, a teraz chodzi Piotruś! Czas prędko leci! Już musi być po Nowym Roku i choince!

– Tak, przecież i ja wisiałem na choince, wystrojony za krasnoludka!

– No widzisz, to już tylko patrzeć, jak chłopcy po mnie przyjdą!

Mijały na naszym strychu noce i dnie – powoli kurz nas pokrywał. Spaliśmy sobie razem z nietoperzami, tylko że trochę inaczej, bo one miały dziwny zwyczaj spać do góry nogami, uczepione u belki pazurkami tylnych nóg.

Myślę sobie:

„Te nietoperze tak smacznie śpią – to widocznie dobry sposób takie spanie do góry nogami. Co, ja mam być gorszy od nich?”.

Wdrapałem się na kozi róg, uczepiłem się nogami samego czubka i zawisłem w powietrzu; ale mi się okropnie w głowie zakręciło i bęcnąłem kozie na nos, że aż beknęła z przerażenia:

– Beee! Plastusiu, co ty wyprawiasz za harce?!

– Nic, nic! Już nie będę więcej sypiał po nietoperzemu!

Ułożyłem się wygodnie na prawym boku, pięść podłożyłem pod policzek i mruknąłem zadowolony:

– O, to rozumiem! W tym króliczym puchu to jest spanie! – I chrapnąłem. Spałem aż do rana.

TOSIU, GDZIE JESTEŚ?!

Najgorsze ze wszystkiego było to, że siedziałem na tym strychu jak tabaka w rogu i nic się nie mogłem o Tosi dowiedzieć.

– A jeżeli ona wyjechała i mnie tu zostawiła?

Nasza sowa pójdźka latała na nocne wyprawy, ale ona umiała pokrzykiwać tylko swoje „kwiit-kifkwiit” i nic więcej nie chciała powiedzieć, a interesowały ją tylko myszy!

Zakradał się do nas na strych czasami jakiś zawzięty łowca myszy. Rumor i tupot robił po całym strychu taki, że nie można było oka zmrużyć. Gdzie się która mysz przemknie, to już po niej!

– Kozuniu! – pytam. – Kto po strychu hyca?

– Beee! Siedź cicho, Plastusiu, pewnie się skrada łasica!

Wtulałem się wtedy w kosmate kozie ucho i drżałem aż do rana.

Aż tu pewnego dnia słyszymy – ktoś się cichutko przemyka pod ścianą.

Spoglądam ja z koziego nosa i aż mi się słabo zrobiło! Przecież to nikt inny, tylko Maciuś przyszedł na strych w odwiedziny!

– Ty wstrętny kocie, Macieju, to przez twoje majtnięcie ogonem wyleciałem przez okno i zgubiłem Tosię! Czyś ty sumienie miał?!

– Miaau!... – odpowiada to szkaradne kocisko.

– Powiedz mi chociaż, czy Tosia jest tu jeszcze na wsi, bo wujek ją odwieźć miał...

– Miaau!... – mówi znowu Maciek.

Widzę, że mnie tylko przedrzeźnia i że się z nim nie dogadam, więc machnąłem ręką na wszystko – od tego kocura i tak się nic nie dowiem!

Kot tymczasem obwąchał wszystkie mysie nory, ale ani jednej myszy nie złowił. Widocznie woli polować na ptaki w gospodzie! Wreszcie przez okienko wygramolił się na dach.

Następnego dnia, z samego rana, zatrzeszczała drabina.

Sowa pójdźka, w swoich szarobrązowych piórach, przywarła do belki, tak że jej wcale dojrzeć nie mogłem – zupełnie, jakby włożyła czapkę-niewidkę.

Na strych weszły Hania z mamą. Tosi z nimi nie było!

– O, mamusiu! – zawołała Hania. – Ten kosz będzie dobry!

– To go zabierz, Haniu, na dół i nałóż do niego tych czerwonych jabłek. Tosia i Jacek najlepiej je lubią.

Mama rozwiesiła na sznurach kilka sztuk mokrej bielizny, a Hania zabrała do kosza parę pęczków suszonej jarzębiny, która wisiała u belki – tuż pod nogami naszej pójdźki; ale jej wcale nie zauważyła.

– Wezmę dla jemiołuszek, może jeszcze dłużej u nas pozostaną! Wie mama, Tosia mówi, że nigdy jeszcze takich ślicznych ptaków nie widziała, ale naprawdę to ona się niczym nie potrafi cieszyć, odkąd Plastuś zginął!

– Pojedzie dziś do Warszawy, to zapomni! – powiedziała mama Hani i powoli zaczęły schodzić z drabiny, zamykając za sobą klapę strychu.

ODJAZD

Upłynęła niedługa chwila od czasu, kiedy za Hanią i jej mamą zatrzasnęła się klapa strychu, gdy nagle usłyszałem zza okienka – dryń... dryń... dryń!...

Moja kozula nastawiła rogi i potrząsnęła brodą.

– Beee, może to chłopcy z inną kozą chodzą?!

– Nie! Nie! – zawołałem. – To dzwonią janczarki przy sankach! To Tosia odjeżdża! Tosiu, Tosiu! Ja tu siedzę na strychu u zapustnej kozy na nosie! Nie zostawiaj mnie samego!

Narobiłem tyle krzyku, że aż się pójdźka poruszyła na belce i otworzyła jedno okrągłe oko.

A koza zabeczała:

– Przestań się wiercić, Plastusiu, bo spadniesz! To przecież nic nie pomoże! Krzywda ci się nie dzieje, nie opuszczę cię, niebożę!

– Dziękuję ci, poczciwa kozuniu! – chlipnąłem wzruszony i pocałowałem ją w lakierowany nos.

Cały czas myślałem jednak tylko o tym, jak by też Tosi dać znać, co się ze mną stało.

Pewnego dnia usłyszeliśmy ze dworu delikatne treliki.

– Sirrr... Sirrr... Sirrr!... – śpiewały ślicznie jakieś nieznane ptaki i migały tuż za naszym okienkiem. Wtem jeden z nich przysiadł w samym wylocie okienka. Był koloru czekolady, puchaty, miał śliczny czub na głowie, jak pióropusz, a przez skrzydła – kolorową przepaskę z czerwonych i żółtych plamek.

Pójdźka otworzyła oba oczy i utkwiła je w ptaszku.

– Beee! – zabeczała koza groźnie. – Kto ptaka ruszy, dostanie za uszy!

– Wiesz, kozuniu – szepnąłem kozie do ucha – to jest na pewno jemiołuszka! To dla nich Hania brała jarzębinę!

– Beee! Masz rację, Plastusiu. Nasz dom obrasta dzikie wino. One przylatują zimą objadać jego gronka.

Jemiołuszka siedziała sobie w okienku spokojnie, jakby odpoczywała, więc pokłoniłem się jej pięknie i zawołałem:

Jemiołuszko,

nadstaw uszko,

Plastuś cię prosi!

Ja na strychu siedzę

i bardzo się biedzę.

Leć – powiedz Tosi!

Ale jemiołuszka ani na mnie nie spojrzała – rozwinęła skrzydła koloru czekolady i lekko sfrunęła z okienka.

– Beee! Plastusiu, co też ci przychodzi do głowy! Myślisz, że jemiołuszka nie ma nic lepszego do roboty, jak być twoim listonoszem?! Czy wiesz, że ona mieszka w zimnych krajach, za górami, za lasami, aż tam, gdzie zima ma swoją kryjówkę?

– Przepraszam, nie wiedziałem!

– No, no, nic się nie martw, jeszcze Tosię odnajdziesz i bez takiej pomocy!

Czas na strychu płynął nam powoli. Myszy przybywało coraz więcej – piszczały, że w polu głód, zapasy im się w norkach pokończyły; więc cały najazd urządziły na nasz strych. Pójdźka łowiła je po nocach i robiła się coraz bardziej pękata – po prostu jak baryłeczka.

ZAPUSTY

Pewnego rana drabina zatrzeszczała nie na żarty, klapa odskoczyła z hukiem i na strych wpadł Piotruś z dwoma kolegami.

– No, dawaj tę twoją kozuchę, Piotrek! Gdzież ona jest?!

– Pewno ją mole zżarły do ostatniego kłaczka!

– Zaraz, zaraz, gdzież ona się podziała, ta nasza kozunia?

Kiedy chłopcy myszkowali po kątach, szukając kozy, ja drżałem ze strachu: bo jeżeli kozę zabiorą, a ja spadnę jej z głowy, to już po mnie! Już nigdy nie zobaczę Tosi ani Tosinego piórnika! Przycupnąłem skulony i ścierpnięty, wtuliłem się w królicze futro, aż tu nagle słyszę – moja poczciwa kozucha kłapie po swojemu pyskiem i beczy cicho:

– Beee! Plastusiu, schowaj się co żywo do mojej paszczęki!

Więc ja czym prędzej – myk! do koziej paszczy się wsunąłem i schwyciłem się koziego zęba! Była to ostatnia chwila, bo chłopcy tuż koło nas!

– Ej, patrzaj, Piotrek! Widzisz kozią głowę?

Świat się pod nami zakołysał i czyjeś ręce uniosły nas w gó-rę, a potem drabina zatrzeszczała – schodziliśmy na dół!

A tam, na dole, co za ruch! Piski, śmiechy, zamieszanie!

Koza ożyła! Miała grzbiet z Piotrusiowych pleców i z kilimka w kratę, ogonek z supła na kilimku – i brykała jak najęta na Piotrusiowych nogach! Trzeba się było dobrze koziego zęba trzymać, żeby nie wylecieć przy tych podrygach!

Chodziliśmy po całej wsi, od domu do domu, i śpiewali wesoło:

Gdzie koza chodzi,

tam się powodzi!

Gdzie koza bryka,

tam gra muzyka!

Dzieci uciekały przed nami z piskiem, a koza je goniła i straszyła rogami. W świetlicy zebrało się dużo dzieci; koza tak się rozochociła, że dalejże doskakiwać do dziewczynek, co obsiadły ławy i zajadały racuszki!

– Beee!... – beknęła nagle koza na całe gardło i rozwarła paszczę tak szeroko, że nie mogłem się już jej zęba utrzymać. Hopsasasa! – wyskoczyłem jak oparzony z koziej czerwonej paszczęki – prościutko na czyjeś kolana!

– Plastuś! Plastuś się znalazł! – usłyszałem nad sobą głos Hani.

– Trzeba do Tosi zaraz napisać! Chodź, biedaku! Taki jesteś zakurzony, brudny! Gdzież ty się podziewałeś? Jakie miałeś przygody? Ileż to Tosia łez wylała, ile się ciebie naszukała! No i musiała wyjechać bez ciebie! Ale się nie martw – ona do nas wróci na wakacje!

Chciałem Hani opowiedzieć moje przygody na strychu, ale koza wywijała obereczka, podzwaniała dzwonkiem pod brodą, przytupywała kosturkiem i wyśpiewywała:

Idzie koza po moście,

na pączki nas zaproście!

Idzie stara kozucha,

beczy, że chce racucha!

Beee!... Beee!...

Hania wzięła mnie delikatnie i umieściła w jakimś woreczku, gdzie było przytulnie, miękko i wygodnie.

– Pośpij sobie, odpocznij, biedny Plastusiu! – powiedziała życzliwie.

Zasypiając słodko, słyszałem oddalające się wesołe pobekiwanie mojej wybawicielki – starej zapustnej kozy.

PŁYWAJĄCE STALÓWKI

Będziesz ze mną chodził do szkoły, Plastusiu – powiedziała Hania.

Zgodziłem się chętnie. Zawsze co szkoła, to szkoła!

Hania nie miała takiego pięknego piórnika z oddzielnymi przegródkami, jak myśmy mieli w Warszawie, tylko zwykły, z ceraty w kratkę, co go sobie sama uszyła, zapinany na czerwony guziczek.

Też niczego sobie piórnik, ale bardzo miękki.

– Jak cię włożę do tego piórnika, to książki jeszcze cię zgniotą w teczce na placuszek – mówi Hania – bo one bardzo lubią się rozpychać!

– No to co będzie? – powiadam.

– Wiesz co, poczekaj, przyszyję sobie kieszonkę z boku fartucha – to będzie twoje mieszkanie.

I tak zrobiła.

Siedzę sobie teraz zawsze w kieszonce u Hani, cały jestem schowany, tylko mi głowa wystaje, więc wszystko naokoło widzę i słyszę!

Dzieci w tutejszej szkole jest dużo i robią na przerwach chyba jeszcze więcej hałasu niż tam u nas! Podłogi się tu nie błyszczą, jakby były ze szkła, a nasza klasa nie jest taka wysoka i jasna jak ta w Warszawie.

Ale za to pod oknami jest tu ogród szkolny. Rosną tam drzewa, a pod drzewami stoi sobie na jednej nodze, jak domek Baby-Jagi, wesoła ptasia gospoda. Różne śliczne ptaki się do niej zlatują, ale ja już wolę być ostrożny i przyglądam się temu z daleka!

A najciekawsza i najśliczniejsza rzecz stoi tu, w naszej klasie, na oknie. Ma ściany ze szkła, w niej zielone, wesołe roślinki i pływają takie stworzonka podobne do stalówek – srebrniutkie, błyszczące. Zupełnie, jakby kto stalówkom podorabiał złote oczka i ogonki jak wachlarzyki!

Okropnie mi się to podobało, ale wcale nie wiedziałem, co to może być takiego. Dopiero Hania mi powiedziała, że to są rybki w akwarium.

Na dno takiej szklanej skrzyneczki sypie się piasek, nalewa się tam wody, a rośliny, rybki i ślimaczki przynosi się ze stawu.

To akwarium jest nakryte szklaną szybką, żeby rybki nie powyskakiwały.

Hania posadziła mnie na tej szybie, żebym wszystko dobrze widział, i sypaliśmy rybkom jedzenie – takie suche paproszki. Ja bym za nic nie chciał tego jeść! Ale im to bardzo smakowało, więc wołałem na nie:

– Cip... cip... cip... cipuchny! – Bo tak mama Hani woła na kury. A rybki podpływały i – chaaaap! chwytały rozdziawionymi pyszczkami te paproszki.

Chciałem jedną taką rybkę pogłaskać, że taka zgrabniutka i srebrna jak stalóweczka; nachyliłem się nad wodą, ale ona tylko śmignęła i uciekła, a ja – chlup! wpadłem do wody głową na dół!

Zrobił się okropny gwałt. Rybki się poprzelękały, ślimaczki pochowały do skorupek, a Hania z panią nauczycielką musiały mnie wyciągać sitkiem od herbaty.

KOCI KOŻUSZEK

Że też te rybki chcą w wodzie mieszkać! Dziwne obyczaje. Mokro, zimno – brrr! Ja bym za nic nie chciał! Nałykałem się wody za wszystkie czasy. Byłem taki przemoczony, że mnie Hania po powrocie do domu posadziła na piecu.

– Tutaj prędzej wyschniesz – powiada.

Siedzę więc sobie na piecu, ciepło mi, przyjemnie, z kurtki i z majtek woda paruje jak z imbryka, a tu nagle wskakuje na piec ten wstrętny kocur Maciej i bez ceremonii rozkłada się tuż koło mnie!

– A psssik stąd! Macieju, wstręciuchu jeden, wynoś się stąd, pókiś cały! – powiadam do niego grzecznie.

A on, nieznośne kocisko, nawet nie mruknął w odpowiedzi! Rozłożył się wygodnie, ogon podwinął i dalej chrapać – mrrr... mrrr... mrrr...

Co było robić? Niechcący wtuliłem się w jego mięciutkie, puszyste futerko i zachrapałem razem z tym moim wrogiem – hrrr... hrrr... hrrr...

Kiedy się obudziłem, stała nade mną Hania i wołała:

– Plastusiu, śpiochu, piecuchu! Całą noc tu przespałeś! Ciepło ci było w Maćkowym futrze, co? Ależ ty porosłeś w koci puch!

Roześmiała się wesoło, a potem ostrożnie zawinęła mnie w bibułkę, wsadziła do kieszeni i zaniosła do szkoły.

– Proszę pani, Plastuś zamienił się w misia – o, jaki kosmaty!

– A to dopiero czupiradełko! Co mu się przytrafiło?

– Spał razem z naszym kotem Maćkiem na piecu, a był mokry po tej kąpieli w akwarium, i tak oblazł jego sierścią!

– Plastusiu, piecuchu – ciepło ci w kożuchu?! – wołały dzieci.

– To kotek-plaskotek! Ki-ci!

– Kożuszek sobie sprawił na zimę.

– Jak to „na zimę” – przecież wiosna niedługo będzie!

– O, właśnie – zawołała pani. – Czy wiecie, co to znaczy, że Plastuś porósł kocią sierścią?

– Nie wiemy! Nie wiemy! Niech nam pani powie!

– To znak, że nadchodzi wiosna!

– A co ma kocia sierść do wiosny! Cha, cha, cha! – śmiały się dzieci, bo myślały, że pani żartuje. Ale pani wcale nie żartowała.

– Zaraz, zaraz... czy kiedy się ociepli, będziecie chodzić w szalikach, rękawiczkach, kożuszkach?

– Nie! Nie! Mama schowa do kufra!

– No widzicie! Maciek też zrzuca swoje ciepłe futro!

– Moje króliki też linieją! – zawołał Władek.

– Tylko Plastuś porasta w kożuch! – zaśmiała się Marysia.

KTO ZNALAZŁ WIOSNĘ

A może wiosna daje nam jeszcze jakie inne znaki?

– Nie, jeszcze zimno, proszę pani!

– Jeszcze śnieg leży na polach!

– Jakeśmy szli do szkoły, to taką drobną kaszką miotło w same oczy!

– U naszej obory sopelki wiszą jak ze szkła!

– O, moi kochani, to nie sztuka znaleźć wiosnę, gdy kukułka kuka! Ale teraz, teraz ją wypatrzyć!

– Dobrze! Dobrze! – wołały dziewczynki. – Chodźmy wiosny wypatrywać!

Zrobił się wielki ruch i przygotowania do wyprawy.

Dziewczynki do wysokiej tyczki, którą przynieśli chłopcy, przywiązały zieloną chorągiewkę, na znak, że to wyprawa idąca na poszukiwanie wiosny.

– Wiecie co? Przywiążmy na czubku tej chorągiewki Plastusia! Niech i on wiosny wypatruje!

Wszystkim się to ogromnie podobało i zaraz mnie przywiązali czerwoną tasiemką do samego czubka tego proporczyka.

Wyszły dzieci ze szkoły, ustawiły się parami, a na końcu – Hania z proporczykiem i ja na jego czubku!

Wesoły wiatr łopotał chorągiewką, słonko wyjrzało zza chmury – a kuku! – a dzieci ruszyły przed siebie z piosenką:

Kto wiosenkę odszuka,

gdzie wiosenki brzeg?

Znaleźć wiosnę – to sztuka,

kiedy leży śnieg!

Niebo młode, błękitne,

pole, łąka, las!

Może wiosna już kwitnie?

Wiosny szukać czas!

Przyjemnie było tak iść, ale śnieg jeszcze skrzypiał pod nogami, a nad białym polem polatywały, kracząc, czarne gawrony.

„Co tam nasza pani opowiada o wiośnie! Nic jeszcze nie śpiewa! Nic jeszcze nie rośnie!” – pomyślałem sobie i wzruszyłem ramionami.

W tej samej chwili coś mnie pacnęło po głowie i nagle – puff! posypał się na mnie cały tuman żółtego pyłku, jakby kto worek po mące wytrząchnął. Aż się zakrztusiłem od tego i oczy mi zasypało.

Przetarłem prędko pięściami oczy i oglądam się, kto mnie tak urządził, a tu z gałęzi nade drogą zwisają długie, żółte frędzelki; chwieją się jeszcze i złoty dymek się z nich unosi.

– Uwaga! Uwaga! Czy nikt jeszcze nie wypatrzył żadnego znaku wiosny? – pyta pani.

– Nie! – wołają dzieci. – Jeszcze nie!

– A mnie się zdaje, że już się ktoś z wiosną spotkał!

Dzieci spoglądają po sobie i nie mogą zrozumieć, o co chodzi.

Wtem Hania uniosła głowę i zawołała:

– Patrzcie, co się stało! Plastuś cały żółty!

– Plastuś się zamienił w Chińczyka!

– Proszę pani, proszę pani! Jakie bazie tam nad Plastusiem zwisają z gałęzi!

– To zakwitła leszczyna! To pierwszy znak przedwiośnia!

– Będą orzeszki laskowe, prawda, proszę pani?!

– Tak, a kto ten pierwszy znak wiosny odszukał?

– Plastuś! Plastuś! – wrzasnęły dzieci chórem. – Trzeba go w nagrodę przebrać za Chińczyka!

Wracaliśmy do szkoły dumni z udanej wyprawy. My z Hanią na samym przodzie. Nad moją głową łopotała wesoło zielona chorągiewka, a dzieci śpiewały raźno:

Idziemy, idziemy – raz-dwa-trzy –

z wesołą o wiośnie nowiną!

Nasz Plastuś przedwiośnie wypatrzył –

już kwitnie baziami leszczyna!

TRZĘSIENIE ZIEMI

Robi się coraz cieplej i cieplej.

W naszym ogrodzie szkolnym będą siewy – co to takiego, to ja dobrze nie wiem, ale to jest na pewno coś bardzo ważnego!

Mama dała Hani takie małe torebki, na których są wymalowane kolorowe kwiaty, a w tych torebkach siedzą groszki, fasolki i różne ziarnka – ptaki w gospodzie nieraz je dostawały i bardzo je lubią.

Ale to wcale nie dla ptaków – oho! Figa z makiem!

Te ziarna będzie się siało do ziemi, a z nich podobno wyrosną takie rośliny jak te wymalowane na torebkach.

Nie wiem, czy to prawda – może Hania tylko tak żartowała.

Wczoraj od rana słońce świeciło po deszczu, powiewał ciepły wiaterek i cała nasza klasa poszła pracować w ogrodzie.

Ptaki kręciły się ciągle nad nami jak najęte, a co który przyleci, to ciągnie albo słomkę, albo włosie, albo piórko, a wygląda tak śmiesznie, jakby mu broda urosła! A wszystko to na materace do budek, co je chłopcy zawiesili na drzewach.

A wyśpiewują przy tym, że aż powietrze dzwoni:

– Tio... tio... tiu... tiu... tiu... wijo... wijo!

– One się tak cieszą, że gniazda wiją w naszych budkach! – powiedziała Hania.

Takie śliczne te budki jak Tosi piórnik! Tylko że większe. Ja bym też chciał w takim domku mieszkać! Okienko okrągłe, jak to na strychu, dach jak się patrzy! Wszystkie wygody!

Dziewczynki pograbiły ziemię, porobiły zagony i Hania się nachyliła, żeby posiać nasiona do rowka, co go zrobiła patykiem. Nie spodziewałem się tego i – hyc! wyskoczyłem z jej kieszeni prosto w tę pulchną ziemię!

Hania tak była zajęta siewem, że nawet tego nie zauważyła.

Co tu teraz począć?

Dziewczynki sieją do rowków nasiona i odchodzą ode mnie coraz dalej i dalej. Ale słonko dogrzewa, wesoły wiaterek niesie wiosenne zapachy, ptaki śpiewają – kto by się znowu tak bardzo martwił!

Siadłem sobie na grudce ziemi, żołędziową czapkę przekrzywiłem na bakier i zacząłem też wyśpiewywać swoją własną piosenkę:

Siedzi sobie Plastuś w słonku – tralalalala!

Będą kwiatki na zagonku – tra...

Ale nie zdążyłem dokończyć „lalalala”, bo nagle ziemia się pode mną zachwiała!

„Gwałtu, rety! Trzęsienie ziemi!...” – chciałem krzyknąć, ale nie zdążyłem, bo fiknąłem w powietrzu koziołka i głową utknąłem w jakiejś rozpadlinie, a nogami zacząłem machać w powietrzu, żeby złapać równowagę.

Ziemia podskakiwała ciągle groźnie wokoło mnie i czułem, że się w nią zapadam coraz bardziej.

WAŁECZEK Z RYJKIEM

Tak się zapadłem w ziemię, że nie wiedziałem, czy mi jeszcze czubki pięt wystawały, a wtem ktoś mnie – skrrrob! – po boku i coś miękkiego, puszystego jak miś zaczęło się koło mnie przepychać.

– Ej, kto tu robi trzęsienie ziemi?! – wykrztusiłem.

W tej chwili czyjś nos obwąchał mnie delikatnie i sapnął:

– Ffffuuu! Fffuuu!... Jakieś obrzydlistwo!

– Bardzo się cieszę, że i tobie nie smakowałem!

– Fffuuu! To nie pędrak chrabąszcza!

– Nie, ja jestem Plastuś Tosi!

– To mnie nic nie obchodzisz!

– Ani ty mnie też! Ale po co mi zrobiłeś trzęsienie ziemi?

– Bo szukam pędraków chrabąszcza! I ja, i moje dzieci przepadamy za tłuściutkimi pędrakami chrabąszcza! – sapał kosmaty wałeczek z ryjkiem.

– A gdzie ty masz dzieci?

– W ziemi. Mają tam nawet własny, osobny dziecinny pokój.

– Ależ tam w ziemi musi być okropnie ciemno! Patrz, jak tu na świecie ślicznie!

– Nie mogę patrzeć, bo mi oczy futrem zarosły! – sapał grubasek.

Zaczął zręcznie rozgarniać łopatkowatymi łapami na boki ziemię i wkopał się pod nią tak szybko, że nie zdążyłem nawet ust otworzyć.

– Ej, obywatelu z podziemnego tunelu, jak się nazywasz?! – krzyknąłem za nim.

Ale już odpowiedzi nie usłyszałem.

Muszę się zapytać dzieci – one mi na pewno powiedzą, kto to był taki, ten wałeczek z ryjkiem, w popielatym futerku.

Zostałem sam na szczycie czubatego kopczyka, jakie podobno zostają zawsze po takim trzęsieniu ziemi.

Powolutku gramoliłem się z tego kopca, bo bałem się, że jeszcze się głębiej zapadnę pod ziemię, w jaki ciemny korytarz, a wcale nie miałem ochoty trafić do rodzinki tych czcigodnych pożeraczy pędraków!

Stulgnąłem się w bruzdę między zagonkami i zacząłem rozmyślać, jak by się tu dostać do domu.

Hania może wcale do tej pory nie zauważyła, że jej wypadłem z kieszeni?...

MACIUŚ SIĘ MYJE

Dzieci obsiały grządki i poszły do klasy, a tu na płot wskoczył kogut i pieje na całe gardło:

– Kukuryku! Kukuryku! Kot... kot... piecuch na patykuuu!...

Ja się oglądam, a tu naprawdę siedzi już na płocie nasz Maciunio!

Nic a nic sobie z koguta nie robi, nawet na niego nie spojrzał, tylko się zabiera do mycia.

Chlast-prast! Chlast-prast! Językiem liże swoje futro raz po raz, a wiem przecież dobrze, jaki ma szorstki język – zupełnie jak zgrzebełko!

A potem łapami – myju-myju! – czyści sobie pyszczek, uszy i całą głowę.

Usmoli się takie kocisko porządnie, jak się ugania po różnych dziurach! Pamiętam przecież, jak na strych do nas zaglądał! Ale wymyć się też potrafi – ho, ho!

Spojrzałem po sobie.

Oj, wcale czysty nie byłem po tym trzęsieniu ziemi! Ale cóż – nie każdy się tak potrafi własnym językiem i łapą wyszorować jak kot!

Muszę mieć do mycia wodę i mydło – trzeba wracać do domu! Cóż to, nieznośne kocisko ma być czyściejsze ode mnie?! Niedoczekanie!

Zaraz... ale jak się tu do domu dostać?

Tymczasem mój Maciek wypucował się już od sterczących uszu – że o mało ich sobie nie poobrywał – do samiutkiego białego koniuszka ogona. A teraz przednie łapy ogonem spokojnie otoczył, oczy przymrużył jak niewiniątko i wodzi nimi za każdym ptaszkiem, który tylko nad nim przeleci, że aż za nim głowę wykręca!

A ja mu przyśpiewuję:

Maciuś kark skręci za wróbelkiem,

zmartwienie będzie niewielkie!

Tralala!

Ale on udaje, że nie słyszy, i dalej za ptaszkami się ogląda z płotu.

Aż tu nagle na to miejsce, gdzie dzieci zasiały nasiona, z furkotem zleciało stado wróbli i dalejże podskakiwać, a nasiona wydziobywać z ziemi, a ćwir-ćwir! – poćwirkiwać:

Dziobem w ziemi – wierć! wierć!

Tobie ćwierć! Mnie ćwierć!

Wszystkim kotom – śmierć! śmierć!

– Aaa sio! – wołam. – Drapichrusty jedne, to nie ptasia gospoda! To nie dla waszych grubych dziobisków te nasionka! A sssiooo!

Ale wróblaszki wcale na mnie nie zwracają uwagi! Jakby mnie nie było! Czym by je tu postraszyć? Czapką nie cisnę, bo mi szkoda!

Obejrzałem się za jakąś grudką ziemi i w tej chwili zobaczyłem, że bruzdą między zagonami skrada się Maciek. Wcale nie zważa na to, że się tylko co tak dobrze wymył – pełznie po samej ziemi, skrada się cichuteńko, na podkurczonych nogach. Wije się jak wąż, czai się, cały sprężony do skoku.

Po to on się tak pucował, ten kocur, żeby go ptaki nie poczuły, jak się do nich podkrada! Sowa też czyściła swoje piórka, kiedy szła na myszy!

Kiedy kot podpełznął do mnie, bo tak mu droga wypadała, powiadam do niego:

– Ej, Maciek, wyleciałem wtedy przez okno, bo ci się podobało majtnąć ogonem, to teraz musisz mnie, za karę, do domu zawieźć! Zrozumiałeś, kocia głowo?

I znowu tak jak wtedy – cap! go za ogon!

A on, szelma kocisko, ani mru-mru! Tylko ogon mu drgnął, jakby mnie chciał otrząsnąć; ale ja się mocno trzymałem, a on się bał wróble spłoszyć!

JAZDA NA KOCIM OGONIE

Sunę ja więc sobie po ziemi na tym kocim ogonie, jak na sankach. Nawet mi się podoba taka jazda!

Już wróble coraz bliżej i bliżej. Maciek rozpłaszcza się w bruździe na placek, ledwo pełznie. Wreszcie przystanął, sprężył się jeszcze bardziej i nagle – hopsasasa! Jak da susa! Śmignął Maciek, za nim jego ogon, a ja na końcu tego ogona!

Tylko mi powietrze zagwizdało w uszach – i brzdęk! A wokoło furkot wróblich skrzydełek!

Czarno mi się od tego wszystkiego w oczach zrobiło, zakręciło mi się w łepetynie, bo też i pacnąłem o ziemię jak klucha! A kiedy oprzytomniałem, ani jednego wróbla już nie było na zagonkach!

– No widzisz – powiadam do kota – bardzo dobrze, że wróble wypłoszyłeś z grządek, ale złapie figę z makiem, kto się ugania za ptakiem! Obejdź się, kocie, smakiem! Obliż się po kryjomu, a mnie zaciągnij do domu!

Ale Maćkowi ani w głowie do domu wracać! Nawet się nie obejrzał i ruszył przed siebie swoim zwyczajnym, miękkim, kocim chodem.

Szedł tak szybko, że ja, uczepiony do jego ogona, aż podskakiwałem na kamykach i grudkach ziemi.

– Stój, kocurze! – krzyczę do niego. – Stój! Dokąd to mnie taszczysz?

Ale tylko sobie język przyciąłem, bo właśnie podskoczyłem na kamyku.

– Zawracaj zaraz do domu, łaziku wstrętny! Wróblołapie! Kocie-drapipłocie!

Ale on jakby ogłuchł – idzie dalej swoją drogą!

Co tu począć? Zostać czy jechać dalej?

Zawsze chyba kiedyś do domu wróci ten powsinoga! Już lepiej trzymać się kociego ogona!

Tymczasem minął Maciek obsiane zagonki i maszeruje dalej, prosto do sadu.

Po co on do tego sadu idzie? Na kogo będzie polował?

A mój Maciunio przystanął pod jednym drzewem i spojrzał bystro w górę. Ja też spojrzałem – co miałem robić!

A tam ci na pniu, między gałęziami, wisi ptasia budka – spadzisty dach, okrągłe okienko, a z tego okienka furknął ptaszek!

O mało nie krzyknąłem, bo mi się wydawało, że to moja znajoma sikorka, co zimą do ptasiej gospody przylatywała. Ale nie zdążyłem nawet ust otworzyć, kiedy Maciek podszedł do drzewa i zaczął się na nie wdrapywać. Wysunął ostre pazury ze swoich miękkich łap i pnie się w górę, że aż kora pryska! A ja mu dyndam u ogona, obijam się o pień drzewa i krzyczę:

– Kocie, szalony Macieju, ani krzty nie masz w głowie oleju!

Ale to nic nie pomaga. Wspięliśmy się już tak wysoko, że gdybym upadł z tego miejsca, zostałby ze mnie cienki placuszek!

O niczym już nie myślę, tylko o tym, żeby się tego kociego ogona nie puścić! A kocisko wdrapuje się coraz wyżej i wyżej!

Wreszcie się zatrzymał, a po chwili poczułem, że już się nie opieram o pień drzewa, tylko wiszę w powietrzu nad przepaścią.

Unoszę głowę do góry – i co widzę?! Mój Maciunio wdrapał się na ptasią budkę i swoją prawą kocią łapę, uzbrojoną w pazury, zapuszcza przez okrągłe okienko do środka!

„Maciek, poczwara! Spotka cię kara!” – chciałem krzyknąć, ale nie miałem siły. A on tymczasem wyjął prawą łapę i zapuścił w okienko – lewą! Próbował czegoś dosięgnąć, wyprężał się, naciągał, a ogonem merdał przy tym, że się kręciłem jak na karuzeli!

Wreszcie zrozumiał widać, że to wszystko nic nie pomoże, wdrapał się po budce wyżej i przysiadł na jej daszku, wciągając za sobą ogon.

Nareszcie poczułem grunt pod nogami!

Cały drżący ze zmęczenia, puściłem się kociego ogona i przywarłem do pnia drzewa.

A PSIK, KOCIE, OD PTASZKÓW!

Przycupnął Maciej na krawędzi daszku ptasiej budki i dalejże żurawia zapuszczać w jej okienko – to prawym ślepkiem, to lewym! To prawą łapą grzebnie, to lewą!...

A tam, w ptasiej budce, popiskują cieniutkie głosiki – piu! piu! piu! To na pewno ptasie dzieci!

Więc ja teraz ostro na kota:

– Idź precz, rozbójniku! Łap szczury w kurniku!

Ale sam nic bym nie poradził.

Aż tu nagle zaszumiało w powietrzu, rozległ się pisk, świergot, dwa ptaszki zaczęły krążyć tuż nad nami... Nadlatywało ich coraz więcej, a wszystkie wydawały okrzyki bojowe, każdy po swojemu:

– Trik... trik... trik... Kot – a psssik!

– Si-girrr! Si-girrr! Kot zbirrr! Kot zbirrr!

– Pink... Pink... Pink... Kto żyje – kota bije! Kota bije! Kota bije!...

– Ciciritiroi! Kot broi! Kot broi! Kot broi!...

– Widui weci... weci! Ratujcie dzieci! Ratujcie dzieci!

Harmider się zrobił okropny!

Ptaki atakowały kota nie na żarty! Dziobały go w głowę, w grzbiet, biły skrzydełkami, nie przestając ani na chwilę wrzeszczeć – a wszystko to znaczyło:

„Precz! Precz! Precz! Jazda, kocie, od ptasiego gniazda!”.

Maciek, atakowany ze wszystkich stron przez ptaki, uszy położył po sobie, skurczył się i – co najgorsze – podwinął pod siebie ogon!

– A widzisz, kocuro?! Ptaszki w gromadzie górą! – krzyknąłem z zapałem.

Ale w tej chwili jakaś bojowa sikora bogatka mocniej na niego dziobem natarła, mój Maciek nagle zebrał się w sobie, skoczył na pień, spuścił się po nim błyskawicznie, dał potężnego susa na ziemię i dalej w nogi!

– Stój, co robisz, pało szalona! Nie zdążyłem chwycić się ogona!

Ale gdzie tam! Kot ani się obejrzy! A ptaki za nim! Za nim! A podszczypują, gdzie popadnie, że aż się kocia sierść sypie!

Już są przy płocie! Kot – hop! miękko płot przesadził i szukaj wiatru w polu!

Co tu począć? Co tu począć?! Jak się teraz dostać do Hani? Miałem wielką ochotę się rozpłakać, ale myślę sobie:

„Hola, Plastusiu, nie będziesz się mazgaił! Od tego są uszy, żeby je trzymać do góry! Wydostałeś się ze strychu, to i stąd się wydostaniesz! Daszek ptasiej budki jest trochę spadzisty, ale jakoś się na nim utrzymam! Skakać w dół nie mogę, bobym się rozpłaszczył na placek i nigdy już mojej Tosi nie zobaczył!”.

Rozejrzałem się dokoła. Śliczne, młodziutkie, jasne listeczki jak zielona rosa pokrywały drzewa.

Ptaki w pośpiechu migały wśród gałęzi i miałem pełne uszy ich śpiewu.

– O, moja Tosiu – westchnąłem – jaka szkoda, że nie siedzisz tu ze mną na ptasiej budce i nie widzisz, jak wszystko w maju zielenieje, pachnie i śpiewa!...

SMOCZKI

W budce pode mną coś zapiszczało cieniutko.

„Muszę zobaczyć te sikorcze dzieci! Na pewno są śliczne!” – pomyślałem sobie. Między daszkiem a brzegiem budki była szpara. Położyłem się na brzuchu i zajrzałem przez nią do środka.

Brrr! Odskoczyłem jak oparzony. To przecież nie są ptasie dzieci, bo miałyby piórka. To jakieś potworki! Chcą mnie połknąć! To – to już na pewno dzieci smoka. Tylko jedne smoki chyba potrafią tak paszczę rozdziawiać. Co prawda to są jeszcze takie malutkie „smoczki” dopiero, ale jak podrosną – brrr! Co smok, to smok!

Trzeba uciekać jak najprędzej – tylko jak i dokąd?!

Smoczki w gnieździe zapiszczały jeszcze głośniej i wtem moja znajoma sikorka bogatka w czarnym, połyskującym bereciku i śliniaczku, w żółtym fartuszku, z białymi policzkami, przyfrunęła do budki.

W dziobie trzymała zieloną gąsienicę. Zatrzymała się chwileczkę u wejścia, a potem nurknęła do środka.

„Jeżeli te małe smoki nie połkną sikory, to i mnie się nic nie stanie” – pomyślałem sobie i przyłożyłem znowu oko do szparki.

Ale małym smoczkom ani się śniło sikory połykać.

Za to ona wepchnęła w rozdziawione gardziołko przyniesioną gąsienicę. Wszystkie inne gardziołka aż dygotały z żarłoczności i chwiały się gołe, ślepe łebki na cieniutkich szyjkach jak kwiatki na łodyżkach. Wiedziałem już teraz na pewno, że te małe stworki to są sikorcze dzieci.

I kto by to pomyślał, że matka tych ślepych golasków ma takie śliczne piórka i oczy błyszczące jak paciorki!

Ale tym ptasim dzieciom też na pewno piórka wyrosną i oczy się otworzą.

Już teraz wcale nie wydały mi się tak groźne i wstrętne. Były tylko bardzo pocieszne ze swoimi łysymi łebkami wielkości ziarnka grochu.

Biednym malutkim golaskom, które widocznie niedawno wykluły się z jajka, było pewno zimno. Siedziały co prawda w ciepło wysłanym gniazdku, jedne na drugich. Chciałem je policzyć, ale umiem rachować tylko do dziesięciu, a ich było jeszcze więcej, więc mi się myliło. Zdaje mi się, że było ich dziesięć i jeszcze trzy. Ale nie wiem, ile to razem będzie.

Jak wrócę do Tosi, to razem policzymy!

TATA-SIKORKA

Do budki, na której siedziałem, przylatywały ciągle na zmianę dwie sikorki, bardzo podobne do siebie – to były na pewno tata i mama-sikorka.

Za każdym razem, kiedy przylatywały, przynosiły w dziobie gąsienicę lub muchę dla swoich dzieci.

Mama Tosi też przynosiła do domu chleb, masło i serek, tylko że nie w dziobie, ale w koszyku.

Jeszcze nigdy sikorek nie widziałem z tak bliska.

Przyjrzałem im się doskonale i zauważyłem, że jedna z nich ma ciemniejszą pręgę przez żółciutkie jak cytryna piersi.

To był na pewno tata-sikorka.

W pewnej chwili tata-sikorka dostrzegł mnie na daszku budki, więc krzyknął groźnie:

– Te-te te terrr!... – Co miało znaczyć na pewno: „A ten skąd się tu wziął? Wynocha!...”.

Ale ja tak cichutko, grzecznie i potulnie siedziałem, że się uspokoił i odleciał na łowy owadów dla ciągle głodnych gardziołek swoich dzieci.

Powoli zaczęło się ściemniać. Czerwone słońce zapadło gdzieś daleko za sad, chłodny wiatr powiał wśród gałęzi.

Mama-sikorka wróciła do dzieci i otuliła je swoimi skrzydełkami, a tata zaczął wyśpiewywać na gałązce, tuż przy naszej budce:

– Cecebi! Cecebi! Cecebi! Cibi! Cibi! Cibi!

Widocznie tak swoje dzieci usypiał! Tosia też przecież swoim lalom śpiewała:

A a a – kotki dwa, szare-bure obydwa!...

Kiedy w budce już na pewno wszystkie ptaszki zasnęły, tata sfrunął z gałązki i wcisnął się do szpary w pniu drzewa, nad samym dachem budki.

Byłem bardzo ciekawy, co on tam robi, wdrapałem się więc po korze, zajrzałem do jego kryjówki i – zamarłem z przerażenia.

– Ratunku! – krzyknąłem. – Ktoś urwał głowę tacie-sikorce!

Ale po chwili się uspokoiłem. Tata-sikorka stoi sobie równiutko na obu nóżkach. Nikt tam prócz niego nie wchodził. On tę swoją głowę na pewno gdzieś schował! Ale gdzie?

Tak mnie to zaciekawiło, że go trąciłem w bok.

– Ej, kumie – powiadam – a gdzie to podzieliście łebek?

A on nic, ani nawet drgnie! Więc go jeszcze raz, mocniej, szturchnąłem.

– Ej, kumotrze, a gdzie to wasza główka?

A on ci nagle – myk! – głowę spod skrzydła i jak nie wrzaśnie:

– Teteteteterrrr! – Co po sikorzemu znaczyło na pewno: „Kto mnie rusza, dostanie po uszach!”.

To ja ze strachu – fajt! Spadłem na daszek budki i nakryłem się nogami!

Ale już przynajmniej wiem, gdzie tata-sikorka sypia i gdzie na noc chowa głowę.

MAJOWA NOC

Co było robić? Trochę potłuczony, z przypłaszczonym nosem, ułożyłem się do snu na moim daszku.

Majowa noc otulała ziemię. Przymknąłem oczy i już mi się zaczęła śnić guma-myszka, która w rozdziawione dzioby sikorząt wpychała gąsienice, kiedy nagle obudził mnie jakiś bojowy okrzyk:

– Kwiit – kifkwiit!... Kwiit – kifkwiit!...

Usiadłem, zupełnie rozbudzony.

Przecież doskonale znam ten głos – ale skąd?

Ależ to sowa pójdźka – ten smok, co mnie porwał i potem obronił przed myszami!

Ucieszyłem się serdecznie. Przyjemnie w nowych kątach znajomka spotkać!

Spory ptak bezszelestnie krążył między drzewami sadu.

– Hej! Hej! Pójdźko sowo, co tam słychać na strychu?! Piśnij chociaż słowo!

Ale ona przewiała tylko nad moją głową i pomknęła na cichych skrzydłach w cienie nocy.

Złocisty, pyzaty miesiączek wypłynął na niebo, zupełnie jak wtedy, kiedy wypadłem za okno.

Tylko że wtedy było cicho, mroźno i biało od śniegu, a teraz wszystko śpiewa i pachnie młodą zielonością!

Od strony łąk, tam, gdzie to kiedyś pierwszy raz znalazłem kwitnącą leszczynę, grała jakaś kapela: – Rech-rech-rech-rech! Rade-rade-rade-rade! – A tak skocznie, że gdyby nie ten daszek, puściłbym się w tany!

Wtem w zielonym gąszczu zarośli zaśpiewał tak prześliczny, ptaszęcy głos, jakiego jeszcze nigdy w życiu nie słyszałem!

Zaczął wynosić takie perliste treliki, że aż się chciało i śmiać, i płakać.

Słowik! Słowik! Słowik!

Tu-tu-tu-tu-tu-tu-tu!

Wi-je! Wi-je! Wi-je!

Kudi! Kudi! Kudi! Tjuku! Tjuku! Tjuku!

Tju-tju-tju-tju-cit!

– Ja wiem, kto ty jesteś, śpiewaku nad śpiewaki! Czytała mi o tobie Tosia w jednej pięknej książce! Zamknęli cię do klatki, a ty tam nie mogłeś żyć! I wszyscyśmy płakali, nawet guma-myszka! Wiem! Wiem! Ty jesteś słowik! – I aż klasnąłem w ręce z uciechy.

Wtem bzyknęło coś przeraźliwie tuż koło mnie i – pęc! coś twardego pacnęło mnie tak mocno w ucho, że aż się przewróciłem na bok. A tu już fruwało wokoło naszego drzewa dużo takich bzykaczy. Opadały one ciężko, jak pecyny, na młode liście i pożerały je, że aż chrzęściło.

– A sio! Wstrętne bzykacze! – zawołałem. – Czemu objadacie młode liście?!

Ale one nie zwracały na mnie uwagi i żarły dalej.

– Poczekajcie, ja wam tu sprawię! – zawołałem i, niewiele myśląc, skoczyłem z daszku budki na gałąź, żeby z młodego liścia zepchnąć bzykacza.

Nic to jednak nie pomogło! Gruby jak baryłka bzykacz, w pancerzu, wcale nie dał się zepchnąć, tylko dalej pożerał liść, a ja zostałem na gałęzi.

W górę, na daszek budki, już skoczyć nie mogłem.

ZNAJOMI ZE STRYCHU

Wtem wokoło drzewa zaczęły krążyć cichuteńko i zawrotnie jakieś dziwne stworzenia – omijały każdą gałązkę w największym pędzie.

Jakieś niezwykłe nocne ptaki!

Jeden z nich podleciał tak blisko, że w locie prawie mnie musnął. Zdążyłem zobaczyć, że nie ma wcale piórek, tylko takie jakieś rozpięte jak parasol błony, a porośnięty jest, jak mysz, futerkiem; a do tego ma odstające, piękne uszy, jeszcze większe od moich! Zaraz, zaraz! Ja takie uszy już gdzieś widziałem!

Nagle aż podskoczyłem z uciechy i palnąłem się w łepetynę.

– Plastusiu – zawołałem do siebie – pamiętasz te woreczki z uszami, co wisiały do góry nogami, uczepione u belki na strychu? Stara, mądra koza powiedziała, że to są nietoperze i że wylecą, kiedy na świecie będzie wiosna i zrobi się ciepło! No i oto właśnie one – wszystko się zgadza!

W tej chwili zatęskniłem za starą, mądrą kozą i zawołałem:

– Hej! Hej! Nietoperze, co latacie po cichu, powiedzcie, co tam słychać u kozy na strychu?

Ale one zapiszczały tylko po nietoperzemu i pomknęły dalej, w uganiaczkę za owadami, bo właśnie cieniutko brzęczały stada komarów.

I znowu któryś nietoperz otarł się o mnie w pędzie. Ze zdziwieniem zauważyłem, że do jego futerka na piersi przyczepiły się jakieś śmieszne, malutkie stworki.

– To na pewno jego dzieci! Jak to musi być przyjemnie tak sobie latać z mamą jak na samolocie! I ja bym tak chciał!

– Hej! Heeej! Nietoperze! Niech mnie który zabierze! – krzyknąłem.

Przecież jeśli nietoperze mogą, to i ja bym mógł się troszkę przelecieć, a potem odwiedzić z nimi kochaną zapustną kozę na strychu!

Ale nietoperze wcale nie zwracały na mnie uwagi.

Przyjrzałem się swoim plastelinowym rękom. Nie! Na pewno nie zdołałbym się utrzymać tego śliskiego futerka! Te nietoperzęta muszą mieć pazurki mocne jak obcążki!

Nagle posłyszałem tuż przy sobie jakieś chrupanie.

Obejrzałem się przestraszony – to nietoperz wylądował właśnie na sęku drzewa i pożerał z apetytem bzykacza. Tylko mu się wielkie uszy trzęsły, a czarne oczka świeciły jak paciorki.

– Smacznego – zawołałem – kumie nietoperzu! Jesteś zuch! Te wstrętne bzykacze objadłyby wszystkie liście z drzewa!

Dobrze powiedziała stara, mądra koza, że dowiem się wiosną, co nietoperze mają do roboty.

NA POMOC!

Księżyc przewędrował przez niebo i poszedł widocznie spać gdzieś za lasy. Gwiazdy pobladły. Bzykacze przycichły i nieruchomo siedziały na liściach. Nietoperze i sowa pójdźka przestały krążyć. Z pewnością prześpią cały dzień w swoich kryjówkach na strychu.

Mnie też głowa ciążyła, oczy piekły. Trzeba się trochę przespać.

Ułożyłem się, jak mogłem najwygodniej, w rozwidleniu gałęzi, pięść podłożyłem pod głowę i, zmęczony tyloma przygodami, od razu usnąłem.

Spałem mocno, ale chyba niedługo; obudził mnie głos jakiegoś ptaszka z zarośli, który nawoływał raźnie:

– Wiii-tać! Wiii-tać! Wiii-tać! Świiit! Świiit! Świiit!

A inny, w odpowiedzi, zagwizdał jak na fleciku:

– Iglio! Wiglio!

Jedna strona nieba rozjaśniała się szybko. Tam na pewno wzejdzie słońce!

„Dzieci niedługo pójdą do szkoły – myślę sobie – a ja będę tkwił na tym drzewie jak sęk!”

Zza lasu wyjrzała ogromna, czerwona piłka – to było słońce!

Coraz więcej ptaków śpiewało... aż tu wtem przeciągle zapiał – kogut!

To ten mój znajomy, co się z Maćkiem przekomarzał na płocie.

„Kogucie, ty nic nie wiesz, że ja siedzę na drzewie!” – pomyślałem z żałością.

W tej chwili od strony szkoły rozległa się piosenka.

– To dzieci śpiewają! – krzyknąłem zdumiony. – Co się stało?! Dlaczego tak rano?

A tymczasem śpiew się przybliżał.

– O, już widać! Idą! Idą całą gromadą!

Ale to nie nasza klasa – to starsi. Niosą jakieś płachty, wiadra, wysokie tyki. Jak ślicznie idą – noga w nogę!

Och! Kto to idzie na samym przedzie? To przecież Piotruś! Niesie zieloną chorągiewkę na tyce, a przy nim... Ojej! Przy nim Hania!

– Haaniu! Haaaniu! Ty nic nie wiesz, że Plastuś siedzi na drzewie! – zawołałem ze wszystkich sił.

Ale Hania nic nie usłyszała, bo wszystko głuszyła piosenka dzieci.

Dochodziło już do mnie każde słowo. Piosenka daleko leciała po rosie.

Słowiczek już śpiewa,

wesoło szumi gaj,

zielenią się drzewa,

bo idzie światem maj!

Brzmią żabie kapele,

dzięcioła słychać stuk!

Kto niszczy nam zieleń –

na pomoc!! To jest wróg!

BIADA CHRABĄSZCZOM!

Dzieci, śpiewając, podeszły i zatrzymały się pod samym drzewem, na którym siedziałem.

– Uwaga, drużyno! – zawołał jakiś pan z grabiami, w słomkowym kapeluszu. – Musimy się śpieszyć, dopóki rosa ranna pada, bo potem wyschną skrzydełka chrabąszczom i zaczną latać!

Nie wiedziałem, co to są „chrabąszcze”, ale rosa i mnie całego zmoczyła, że wyglądałem, jakbym wyskoczył z kąpieli.

– Tylko, uwaga! Proszę leciutko potrącać tyczkami gałęzie, żeby młodych listków nie uszkodzić!

– Wiadomo! Trzeba ostrożnie!

– Chrabąszcze całą noc żarły liście, a teraz odrętwiały od rosy i chłodu; spadać będą jak gruszki!

– No, to dalej, do roboty!

– Ale, baczność! Tu są młode sikorki w budce! Nie można ich płoszyć. Pracujemy ostrożnie i szybko!

Czterech chłopców rozpostarło płachtę pod moim drzewem, a ten pan lekko potrącił sąsiednią gałąź grabiami.

Pac-pac-pac-pac-pac!... – posypały się jak grad bzykacze.

„Aha! To wy jesteście chrabąszcze” – domyśliłem się od razu.

– Oj! Co teraz ze mną będzie?! Trzeba się mocno trzymać gałęzi, bo jak spadnę, to po mnie!

Obłapiłem z całej siły rękami i nogami gałąź, ale w tej samej chwili dotknęły jej delikatnie grabie...

Gwałtu, rety! Pięty – głowa! Lecą w dół, jak pecynki, wszystkie grube pożeracze liści – i ja razem z nimi!

Bęc! pacnąłem w szerokie, słomkowe rondo kapelusza tego pana ogrodnika, odbiłem się jak piłka i siupnąłem w sam środek rojowiska chrabąszczy, na rozpostartą płachtę!

Chrzęst!... Chrzęst!... Zgrzyt!... Zgrzyt!... Drapią mnie ze wszystkich stron pstre pazurki.

– Toosiu. Haaniu! Koozia Głoowoo!!! Ratunkuuu!!! – wołam.

– No, szybko, zsypać to wszystko do wiadra i nieść do kurnika!

– Już się robi, panie ogrodniku! – zawołał Piotruś i chwycił za róg płachty.

– Ja nie chrabąszcz! Gwałtu, reeety! – krzyknąłem i podskoczyłem, jak mogłem najwyżej.

– A to co znowu za chrabąszcz?!

– Plastuś! To nasz Plastuś! – usłyszałem okrzyk Hani.

– Skąd on się tutaj wziął?! Chodź! Chodź, nieboraku!

Czyjeś palce wyłowiły mnie z rojowiska chrabąszczy, a po chwili już siedziałem w mojej znajomej kieszeni szkolnego fartucha Hani.

A trzymałem się kurczowo, obu garściami, brzegu kieszeni, żeby czasami nie wypaść, gdyby się Hania przypadkiem nachyliła...

JAK PRZYJEMNIE W DOMU!

W domu wszyscy bardzo się cieszyli, że się znalazłem.

Nawet Piotruś, choć niby się mną nie interesuje, powiedział:

– No, Plastusiu, chyba już masz dość tych wycieczek. Może już nareszcie trochę w domu posiedzisz!

Miałem wielką ochotę opowiedzieć swoje przygody Tosi czy Koziej Głowie, ale Tosia była daleko, a do Koziej Głowy nie mogłem się dostać!

Myślałem, że ci z Haninego piórnika niczym się nie będą interesowali, ale się bardzo omyliłem.

W Hani piórniku też mieszka pióro, ołówek i guma-myszka, tylko że guma jest różowa, ale także grubasek i wścibska.

Kazali mi ciągle, w kółko, opowiadać, jak tam co było w czasie mojej wyprawy.

Pióro aż drżało, żeby to wszystko opisać, kredki, żeby rysować.

Kiedy opowiadałem o sowie, guma-myszka cała kurczyła się ze strachu, więc zacząłem opowiadać o nietoperzach i to się jej o wiele bardziej podobało.

– Plastusiu – zapytała – to on podobny do myszy, ten nietoperz?

– Podobny, tylko uszy ma większe – takie piękne jak moje!

– A gdyby mnie skrzydła wyrosły, to czy ja też mogłabym być nietoperzem?

– Tego nie jestem pewny. Jeżeli ci wyrosną, to zobaczymy. Może będziesz mogła w nocy wylatywać z piórnika – bo nietoperze latają tylko w nocy!

Guma-myszka zamilkła i już więcej o nietoperze nie pytała. To nocne latanie nie bardzo jej się podobało, bo ona jest tłuściocha i w nocy woli spać w ceratowym piórniku w kratkę niż latać.

Hania urządziła mi posłanie na oknie, w małym koszyczku z rafii. Wysłała go chusteczką do nosa, a pod głowę podłożyła mi poduszkę swojej gałgankowej lalusi i powiedziała:

– No, wyśpij się, Plastusiu, dobrze, bo jutro znowu pójdziesz ze mną do szkoły! Będziemy robili różne ciekawe rzeczy na Dzień Dziecka!

Ustawiła Hania mój koszyczek między kwitnącą pelargonią a gęstym asparagusem, tak że spałem sobie jak pod drzewami w ogrodzie.

Przed ułożeniem się do snu rozejrzałem się tylko na wszystkie strony, czy się gdzie Maciek nie kręci, żeby znowu na jego ogonie gdzie nie wyjechać, ale na szczęście nigdzie go nie było widać.

Tylko kura chodziła po podwórzu, kwoktała grubym głosem, a za nią toczyło się z piskiem dużo żółtych kłębuszków. To były pewno jej dzieci.

Przyglądałem im się chwilę, bo były bardzo zabawne, a po-tem przyłożyłem głowę do poduszki i usnąłem jak kamień.

WITAJ, KOZIA GŁOWO!

Kiedy się obudziłem na drugi dzień, działy się w domu bardzo dziwne rzeczy. Wszyscy opowiadali, że był pożar i że się gdzieś spaliła stodoła i dom.

A potem przyszli harcerze i strażacy, w ślicznych, szerokich pasach, i powiedzieli, że trzeba wszystko wynieść ze strychu, bo jak na strychu leżą graty, to bardzo łatwo o pożar.

Jeszcze nigdy nie widziałem pożaru, ale to musi być coś bardzo strasznego!

Harcerze bębnili w bębenek i wołali:

– Na strychu żadnego grata, tylko piasek i łopata!

No, więc zaczęło się znoszenie całej rupieciarni z góry na podwórko. Strażacy z harcerzami i Piotrusiem tylko śmigali po drabinie!

Zjeżdżały na dół przeróżne paki, połamane grabie, wózki bez kółek, stara kołyska bez bieguna, różne beczki bez klepek, kulawe stołki, druty i kołki!

Cały stos tego urósł na podwórku!

My z Hanią uwijamy się, pomagamy to wszystko układać i porządkować, aż tu Piotruś niesie stary, dziurawy kociołek i bębni na nim jakimś kijem, a na końcu tego kija – kto tam brodą wywija?!

– Haniu! – krzyknąłem. – Haniu! Piotruś niesie Kozią Głowę!

Skoczyliśmy do nich.

– Witaj! Witaj, kochana Kozia Głowo!

Już dopadłem do mojej starej przyjaciółki, już ją głaskałem po nosie i całowałem jej skołtunione kudełki.

– Plastusiu, zaczekaj, musimy ją najpierw oczyścić! Tyle czasu stała na strychu, jest okropnie zakurzona!

Tymczasem strażacy i harcerze, a z nimi Piotruś, ruszali dalej porządki robić na wsi po strychach.

Hania uniosła mnie na dłoni, stanąłem na baczność i zawołałem:

– Cześć straży pożarnej!

– Ho, ho! To my tu mamy tęgiego kolegę! Hełm ma ładniejszy od nas! – roześmieli się strażacy. Tak im się podobała moja żołędziowa czapeczka.

I wymaszerowali z naszego podwórza, a myśmy się zabrali do czyszczenia Koziej Głowy. Wytrzepaliśmy z niej cały kurz, wyczesali ją grzebieniem, szczotką, przemyli miękką szmatką wyłupiaste kozie oczy i pyszczek, aż zrobiła się piękna jak prawdziwa koza z bajki!

Miała ona teraz wspaniałą, czerwoną paszczę, którą ślicznie kłapała, lśniącą sierść, mięciutką jak jedwab bródkę i połyskliwe oczy.

Jeszcze i dzwoneczek wyczyścił Piotruś, że błyszczał jak ze srebra i podzwaniał wesolutko pod kozią brodą.

Ustawiliśmy Kozią Głowę w kącie za stołem do odrabiania lekcji, tak że zawsze mogła z nami rozmawiać.

– Już my się teraz nigdy nie rozdzielimy, kochana Kozia Głowo! A jak przyjedzie Tosia, to pojedziemy razem wszyscy do Warszawy!

– Beee! Beee! – pobekiwała cichutko koza i była bardzo wzruszona.

KOGEL-MOGEL

Mama Hani mówi, że na wsi w domu jest zawsze dużo roboty. Zaraz po obiedzie wszyscy, kto tylko żyw, i ja też, w Haninej kieszeni, poszliśmy przebierać ziemniaki do sadzenia.

To bardzo zabawne: podobno z jednej takiej burej pecynki, nie większej niż ta mała Jackowa piłka, wyrośnie cały zielony krzak i będzie miał dużo takich bulwek w ziemi!

Ciekawy jestem, jak to będzie wyglądało!

Miałem ogromną ochotę pomagać przy robocie, ale ziemniaki były większe ode mnie i nie dałbym rady!

Przyglądałem się więc tylko robocie z Haninej kieszonki i wołałem:

– Uwaga, Piotrusiu miły, ten ziemniak jest nadgniły!

– Haneczko, uważaj: na ziemniaku jest skaza! Niech nie idzie do sadzenia, tylko świnkom do zjedzenia!

Przy robocie, jak dużo ludzi w gromadzie pracuje, zawsze jest wesoło.

Wszyscy się śmiali i żartowali.

– Mamusiu – powiedział Piotruś – jutro jest Dzień Dziecka. Co nam mamusia da smacznego? Może racuszki z marmoladą? To by się dopiero Koziej Głowie podobało!

– Co znowu, przecież to nie zapusty! – oburzyła się mama.

– Ja to najlepiej lubię kogel-mogel! – zawołała Hania.

– No, cóż robić! Zasłużyliście na nagrodę! Tak porządnie przebieracie ziemniaki! Kury się teraz dobrze niosą, nic innego dać nie mogę – niechże będzie kogel-mogel!

Na drugi dzień rano budzimy się, a tu na każdym stołku przy łóżkach Hani i Piotrusia stoi garnuszek z cukrem i leżą po dwa jaja! A mama życzy dzieciom, żeby się dobrze uczyły i zdrowo rosły.

To dopiero była uciecha!

Zaraz się jajka stłukło, przezroczystą galaretkę, którą dzieci nazywają białkiem, oddzieliło się do miseczki, a żółtka – złote, śliczne jak małe księżyce w pełni, wrzuciło się do garnuszka z cukrem i dopiero drewnianą łyżką dalejże wiercić w tym garnuszku, że aż bełkotało! Koglu-moglu! Koglu-moglu! Koglu-moglu!

Uwierciliśmy kogel-mogel, tak że aż zbielał i porobiły się na nim pęcherze, które robiły – pafff! i pękały. A napęczniał ten kogel-mogel, tak że był prawie pełen garnuszek! Och, co to za pyszności, ten kogel-mogel!

Hania nakarmiła lalki, sama jadła, dała mnie i Koziej Głowie, nawet Maciek dostał – aż się oblizywał od ucha do ucha! Wstrętne kocisko!

Aż wszyscyśmy od tego kogla-mogla żółtych wąsów podostawali, a Kozia Głowa powiedziała, że kogel-mogel to chyba lepszy od racuszków.

Taki Dzień Dziecka to dobra rzecz! Żeby się tylko częściej zdarzał!

Ja bardzo lubię podróże i przygody, ale w domu jest też bardzo przyjemnie i już się nigdzie więcej nie wybieram.

Będziemy tu sobie teraz siedzieć razem z Kozią Głową i czekać na Tosię.

Tylko darować sobie nie mogę, że Tosia nie jadła tego kogla-mogla.

LATAWIEC POZDROWI DZIECI

W szkole cała klasa Hani cieszyła się z mojego powrotu.

– Plastusiu, co ty tam robiłeś na drzewie z chrabąszczami?

– Może ty, jak koty, na ptaszki polujesz? Przyznaj się! – zawołał Łukaszek.

– Ja bronię, nie łapię, ptaszków! Pilnuj swego nosa, Łukaszku! – zawołałem oburzony.

Ale czy to mnie tutaj kto rozumie?! Chciałem im wszystko opowiedzieć, jak było, ale przecież, kiedy Tosi nie ma, to i tak nie zrozumieją!

A tej Tosi jak nie ma, tak nie ma!

Tak mi się za nią zrobiło tęskno, że wziąłem kawałek papieru i napisałem do niej list.

Kiedy ten list napisałem, to zacząłem rozmyślać, jak by się do Tosi dostać. Tosia musi im wytłumaczyć, że ja wcale na ptaszki nie polowałem! Co tu robić? W kopertę przecież nie wlezę, bo jak przyłożą na poczcie pieczątkę, to mnie rozpieczętują na racuszka. Trzeba się dostać do Tosi jakimś innym sposobem.

A tu tymczasem w klasie kipi robota. Dzieci tną kolorowe bibułki, coś kleją, robią kwiatki, czapki z bibułki i cieszą się, że dzisiaj Dzień Dziecka. Łukasz, Pawełek i Jaś kleją dużego latawca. Na przerwie nawet nasz Piotruś przyszedł im pomagać, a dziewczynki robią latawcowi ogon, taki piękny, kolorowy jak łańcuchy na choinkę!

Hania najładniej pisze z całej klasy, więc zrobiła śliczny napis, patykiem, nie piórem, żeby było grubiej:

– Zobaczycie, nasz latawiec poleci aż do małych Chińczyków! – woła Pawełek.

A ja myślę sobie, że jeżeli on poleci do wszystkich dzieci, to i do Tosi też! Jak tu nie skorzystać z takiej sposobności?...

Ogon latawca leżał na ziemi, tuż pod naszą ławką, położyłem się więc na boku, stulgnąłem się na podłogę, podczołgałem się chyłkiem i – cap! uczepiłem się mocno latawcowego ogona.

Co będzie, to będzie! Trudno! Muszę do Tosi polecieć!

Ogon był cały ustrojony w bibułkowe kokardki, więc nikt mnie nie zauważył. A tu już chłopcy wynoszą latawca przed szkołę.

Wysypały się wszystkie klasy na dziedziniec.

Nasi chłopcy wzięli rozpęd pod wiatr – hurrraaa!

Latawiec poderwał się od ziemi i poszybował jak ptak w powietrzu. Za nim długim wężem popłynął jego wspaniały ogon, a na końcu ogona – ja, Plastuś. Leciałem pozdrowić moją Tosię!

Z dołu dolatywał śpiew dzieci:

Nasz latawiec leci,

pod niebem polata

i pozdrawia dzieci

calutkiego świata!

Niech latawiec płynie

i dzieci pozdrowi!

W dalekiej krainie

niech o nas opowie!

PODNIEBNA JAZDA

Chłopcy puszczają latawca coraz wyżej, na długim, dłuuugim sznurze.

Jak przyjemnie tak szybować w powietrzu! Obok nas lecą dwa wielkie, białe ptaki. Poznałem je od razu z książki „O Janku Wędrowniczku”!

– Bociany! Bociany! Lecę w kraj nieznany! – krzyknąłem do nich.

Heeet w dole została szkoła Hani! Wydawała się stąd nie większa od Tosinego piórnika. A dzieci uganiały się po boisku takie małe jak Plastusie!

O ileż to przyjemniej tak sobie płynąć na latawcu, niż się obijać po ziemi, wisząc u Maćkowego ogona!

Lecimy coraz wyżej i wyżej, aż dech zapiera! Już niedługo dolecimy do obłoków!

Wtem zawiał jakiś wiatr z przeciwnej strony, a może to chłopcy w dole niezręcznie pociągnęli za sznurek, dość że latawiec zakręcił w miejscu młynka, szastnął i zawinął ogonem, że ledwo się utrzymałem, i zaczął błyskawicznie ześlizgiwać się ukosem w dół.

Dojrzałem tylko, że lecimy prościutko na jakiś dach.

„No, już teraz trudna rada, już z Plastusia marmolada!” – pomyślałem sobie i zamknąłem oczy, żeby tego nie widzieć.

W tej chwili coś mną szarpnęło mocno. To koniec ogona latawca zaczepił się o jakiś stos suchych gałęzi. Ładna historia! Znowu gdzieś ugrzązłem!

Z dołu dobiegł wrzask dzieci.

– Koniec ogona się urwał! – krzyczały, wymachując rękami.

– A gdzie latawiec? – rozejrzałem się po niebie.

Mój latawiec, z ogonem o połowę krótszym, mknął dalej, ciągnięty na sznurze przez rozpędzonych chłopców.

– Hej! Hej! Latawcze, weź mnie do Tosi! Hej, hej, stój, hola! Plastuś cię prosi! – wołałem za nim ile sił.

Ale latawiec odpływał coraz dalej, machając w obie strony krótkim ogonkiem, jak uradowany piesek.

A ja, z całą resztą jego wspaniałego ogona, zostałem na jakiejś dużej stercie chrustu. Bardzo ciekawe, kto ją tutaj i po co na dachu ułożył! Dobrze chociaż, że dzieci z góry widzę!

Miga mi wśród dziewczynek różowa sukienka Hani i jej bibułkowy wianek z niezapominajek, ale nie próbuję nawet wołać. Tyle tam śmiechu i wrzawy, że nie może dosłyszeć! Nawet Tosia by pewno nie dosłyszała.

DZIWNY STOS GAŁĘZI

Ano, trudno, co robić! I tu jakoś trzeba się rozgościć! Wydostałem się ze strychu i z dachu ptasiej budki, może się stąd jakoś wydostanę? Tylko nie trzeba się lękać! – powiadam sobie.

Siedzę zaczepiony z boku całego stosu suchych gałęzi; trzeba się wydostać na samą górę, tam będzie o wiele bezpieczniej i rozejrzę się lepiej dokoła. Może się znajdzie jaki ratunek.

Zaczynam się więc wspinać ku górze, przepychać między gałęziami i ogonem latawca, torować sobie drogę w całej tej plątaninie.

Ciężka to jest przeprawa!

Wtem na zwisającej gałązce, tuż koło mnie, przysiadł wróbel z jakąś muchą w grubym dziobie. O, znam ja dobrze z gospody te zabijaki! Widocznie ma tu gdzieś gniazdo.

Rzeczywiście wróbel nurknął w stos gałęzi, a po chwili wyskoczył stamtąd i ćwierknął wesoło, kołysząc się na gałązce.

– Cilp! Cilp! Cilp! – i pofrunął w stronę naszego ogrodu.

Nie zdążyłem się go nawet zapytać, skąd się tu wziął ten stos chrustu. Zresztą i tak by pewno nie odpowiedział, a lepiej takiego zabijaki nie zaczepiać. Z wróblami nie ma żartów! Pamiętam dobrze, jak to zimą, przy gospodzie, sikorki obrywały od nich, że aż piórka fruwały w powietrzu!

A cóż dopiero byłoby teraz, kiedy bronią gniazda!

Trzeba ominąć to miejsce jak najprędzej!

Wspinam się więc dalej co sił i nagle widzę okrągły zakamareczek w chruście, a w zakamarku, na podściółce – śmieszne, małe ptaszki. Już im piórka wyrosły, ale koło dziobów jeszcze żółto!

Było ich tyle, co palców u jednej ręki.

Kiedy do nich zajrzałem, wszystkie, jak na komendę, otworzyły dziobki.

To już taki widać pisklęcy obyczaj.

– Nie mam dla was nic, żarłoki puchate! Czekajcie na mamę i tatę! – zawołałem i ruszyłem dalej przedzierać się przez plątaninę gałęzi.

Już mi się boki i nos przypłaszczyły od tej wspinaczki, już mnie siły opuszczały, kiedy – ufff! – nareszcie wydostałem się na sam wierzch chruścianego stosu.

Rozejrzałem się i zadygotałem z przestrachu.

Stos chrustu w środku miał zagłębienie, a w tym zagłębieniu stały jakieś przedziwne, puchate straszydlaki z czarnymi, długimi dziobami i na czarnych nogach!

– A to kto znowu taki te straszydła? – zadrżałem i na wszelki wypadek schowałem się w chrust.

Wtem zaszumiały mi nad głową białe skrzydła i tuż przy straszydlakach wylądował wielki, piękny bocian, z kłakiem siana w dziobie.

Miał on, jak wszystkie bociany, dziób i nogi tak pięknego, czerwonego koloru jak mój nos!

Teraz dopiero zrozumiałem, że jestem w bocianim gnieździe, na stodole, co stoi przy szkole.

TAJEMNICE BOCIANIEGO GNIAZDA

Bocianięta rzuciły się do ojca.

– Ojej, co to teraz będzie?! Malcy zaraz te czarne dzioby porozdziawiają, a tata zacznie im to siano wpychać do gardła i na pewno się udławią!

A tu tymczasem nic podobnego! Małe wiercą się i niecierpliwią, ale ani im się śni po sikorzemu i wróblemu dzioby rozdziawiać!

A tata-bocian ani myśli przyniesione siano wpychać im do gardła, tylko rozesłał je pięknie na dnie gniazda, jak obrusik, i na tę czystą podściółkę ze świeżego sianka wypluł z gardła różne bocianie smakołyki. Były tam długie dżdżownice, małe żabki, jakieś mięciutkie owady – same delikatesy! Bocianki rzuciły się na te przysmaki żarłocznie i rozchwytały je w jednej chwili.

Ze zdumieniem przyglądałem się tej uczcie na obrusie, kiedy nagle gdzieś tuż koło mnie zapiał kogut, a po chwilce zakrakała wrona.

A ci znowu skąd się tutaj wzięli! Jeszcze i kocisko się tu wdrapie!

Rozejrzałem się niespokojnie dokoła – koguta i wrony ani śladu, tylko na gałęzi topoli siedzi sobie szpasio i przedrzeźnia, kogo może – to gdacze jak kura, to gwiżdże jak wilga, a kiedy wreszcie zaklekotał, to aż tata-bocian się obejrzał, czy jakiś nieproszony gość tu nie zawitał.

– Szpaczku-przedrzeźniaczku, gdzie masz gniazdo?! – zawołałem, a on, jak w odpowiedzi, nurknął gdzieś do głębokiej szpary w dole bocianiego gniazda.

– Aha! To i szpaki siedzą na komornym u bociana! Mądrale dopiero! Bociek się do nich nie dostanie: musiałby sobie chyba dziobisko złamać; żaden szkodnik też się nie zbliży ze strachu przed bocianim dziobem. Zrobiły sobie z groźnego boćka dozorcę własnych gniazd!

Tak mnie to wszystko bawiło, że zapomniałem o własnej niedoli.

Bociany przylatywały na zmianę, z coraz nowymi porcjami jedzenia.

Zbliżało się południe, upał był coraz większy.

Znowu nadleciał stary bocian, tym razem bez kłaczka siana w dziobie. Teraz małe podniosły i otwarły swoje dzioby, a matka nalewała im wody do gardła.

Stare bociany przynosiły tak wodę w dziobach kilka razy, a wreszcie urządziły dzieciom taki prysznic, że i ja się przy tym cały umyłem. Jak kto chce być zdrowy, to musi się myć!

A potem mama-bocianica długo i ostrożnie czesała końcem dzioba delikatny puch swoich dzieci. Każdy najmniejszy pył musiał być usunięty!

Wszystko to było ciekawe i zabawne, ale jak tu się dostać z powrotem do Hani? Tosia może już przecież lada dzień przyjechać!

Pisała do Hani, że przyjedzie, „jak nadejdą wakacje i zakwitną akacje”. Akacje jeszcze nie zakwitły, ale zdaje się, że już mają pączki!

Nie ma co zwlekać – trzeba złapać tego dryblasa bociana za nogę! Nie połknie mnie, bo on też na pewno nie lubi plasteliny. A może mnie zniesie na podwórze przy szkole?! Tam też jest przecież woda, w korycie przy studni!

Bocian nakarmił właśnie swoje dzieci i zbierał się do odlotu, podpełznąłem więc prędko, capnąłem go za nogę i wołam:

– Leć, bocianie, leć, a nuże, w dół, do studni na podwórze!

Bocian zaklaskał skrzydłami, wzbił się ze mną w powietrze i polecieliśmy, ale w zupełnie przeciwną stronę – wprost na łąki!

– Stój, tato bociani! Ja muszę do Hani! Bocianie! Bocianie! Miejże zmiłowanie! – krzyczę ile tylko sił.

Ale mój bocian już opuszczał się na łąkę, już maszerował po niej wielkimi krokami, jak żołnierz.

ŁĄKA

Przed bocianim dziobem ogromnymi susami – hop! hop! hop! pryskały na wszystkie strony żaby, pękate jak pyzy. A bocianisko tak goniło za nimi, że ledwo się mogłem utrzymać jego patykowatej nogi! Żaby uciekały w miejsca coraz bardziej mokre, a my brnęliśmy za nimi, że tylko woda kląskała!

– Wstrętny klekocie, utopisz mnie w błocie! – krzyczę, a on nic: maszeruje dalej!

Mijaliśmy właśnie jakąś rzeczkę, która się wiła wśród niezapominajek. Do niej z chlupotem wskakiwały w wielkim popłochu żaby.

„Trzeba się ratować, bo mnie utopi w tym trzęsawisku to długonogie czupiradło!” – pomyślałem sobie, puściłem jego nogę, której się dotąd kurczowo trzymałem, i potoczyłem się po zielonej trawie jak piłka.

A mój bocian powędrował dalej za zdobyczą dla swoich dzieci, co czekają w gnieździe na stodole.

Rozejrzałem się dokoła i chociaż bardzo byłem skłopotany, co począć dalej, musiałem się roześmiać – tak tu było ślicznie i wesoło!

W czyściutkiej wodzie strugi tańczyły złote migotki słońca i bujały nad nią jakieś skrzydlate ślicznotki podobne do motyli, a szafirowe i lśniące jak cacka na choinkę!

Ledwo bocian odmaszerował, a tu już żaby wyściubiają z wody ciekawe łebki.

– Kumo! Kumo! Rech-rech-rech! Kumo! Kumo! Bocian zdechł!...

I dalejże z powrotem wyskakiwać na brzeg – jedna przez drugą.

A w wodzie, ileż tam pływało i ślizgało się po wierzchu różnych śmiesznych i ślicznych małych stworzonek! Migały tam srebrne rybki i pełzały ślimaczki, jak u nas w akwarium, a najpocieszniejsze były takie śmieszulki, co miały tylko główkę i ogonek! Jakby paciorek merdał ogonkiem i pływał sobie w wodzie. Ciekawy jestem bardzo, co to za takie małe głowacze.

Jakiś ptaszek zakląskał w zaroślach. Obejrzałem się. Kwitło tu tyle kwiatów, co w nocy gwiazd na niebie! A nad kwiatami polatywały motyle. O, Tosia mi je nieraz pokazywała i malowaliśmy je w zeszycie, że zawsze zabrakło kolorowych ołówków!

Tylko że właśnie wiał nad łąką leciutki ciepły wietrzyk i wszystko mi się myliło – nie wiedziałem już, co kwiaty, a co motyle! Wszystko było kolorowe i tańczyło z wiatrem!

Zakołowało mi się od tego wszystkiego w głowie, oczy zaczęły mi się zamykać.

Tuż obok mnie chwiały pióropuszami jakieś białe, puszyste kitki na zielonych łodygach. Ukłoniłem im się grzecznie i proszę:

– Białe, śliczne pióropuszki, dajcie puchu na poduszki!

A one nic, tylko kiwają tymi swoimi kitkami! Widocznie się godzą.

Naskubałem więc tych puszków, zrobiłem sobie z nich poduchę jak się patrzy, taką pękatą jak pierzyna, oparłem na niej głowę, przyodziałem się szerokim liściem, co właśnie tuż obok z ziemi wyrastał, i ułożyłem się do snu.

– A... a... luli!... luli!... Niechaj Plastuś oczy stuli! – zaczęła śpiewać cała łąka. Oj, śliczna to była łąkowa muzyka! Jeden słodko kląskał, drugi cienko bzykał, a trzeci rzępolił – dylu! na gęślikach!

Toteż usnąłem tak słodko, jak kiedyś... kiedyś... w Tosinym piórniku, kiedy pod głową miałem wycieraczkę od pióra!

ŻABIE POLOWANIE

Z mojej słodkiej drzemki budziły mnie bzykające nad uchem muchy i nagle rozbudził mnie zupełnie jakiś mocny wstrząs. Otworzyłem oczy przestraszony i poczułem, że coś mnie wyraźnie przygniata.

„Źle z tobą, Plastusiu” – pomyślałem sobie i jednym okiem zerknąłem trwożnie spod listka, co też mnie tak przydusiło.

A to co takiego?! Na mojej kołdrze z liścia, po prostu na moim grzbiecie, siedzi sobie bez ceremonii gruba, zielona żaba!

Oburzyło mnie to nie na żarty, więc powiadam do niej zduszonym głosem:

Jejmość żabo, daję słowo,

co za wiele, to niezdrowo!

Ja przepraszam miłą damę,

jestem Plastuś, a nie kamień!

A ona, jakby nigdy nic, siedzi sobie dalej. Ba, jeszcze lepiej się mości i przyczaja, a wyłupiastymi ślepkami czegoś upatruje naokoło i kręci nimi pociesznie na wszystkie strony! Nie dziwota: przecież toto wcale szyi nie ma, więc głowy na bok nie obróci; musi oczami przewracać!

Ale na co ona tak te oczyska wytrzeszcza?

– Bzzz! Bzzz! Bzzz! – przeleciała niedaleko mucha. Żabie o mało oczy z głowy nie wyskoczą! Ale nic. Siedzi spokojnie, ani drgnie!

Wtem gruba mucha z szafirowym brzuszkiem przysiadła na różowym kwiatku, niedaleko nas.

Żaba jeszcze chwilę siedziała bez ruchu, jakby się namyślała: złapać ją czy nie złapać?...

Nagle jak da susa, a z paszczy – pafff! jak wystrzeli długi język! Mucha w jednej chwili była w jej żołądku, a żaba wskoczyła do wody. Tylko kółka po niej zatańczyły na wodzie.

Uwolniony od nieproszonego gościa, mogłem nareszcie wstać i zastanowić się, co robić dalej.

JAZDA NA PASIKONIKU

Tuż koło mnie jakiś zabawny, pękaty jegomość w pasiastym sweterku wtaczał się i po chwili wylatywał z małej podziemnej norki. Wyglądał bardzo groźnie i buczał jak nakręcony bąk, kiedy nadlatywał. Byłem bardzo ciekawy, co on tam majstruje w tej norce, wśród trawy, ale nie miałem czasu nim się zajmować!

Niedługo zakwitną akacje, zaczną się wakacje, Tosia przyjedzie, a ja tu siedzę, zagubiony w trawie! Trzeba się stąd koniecznie wydostać. Ale jak?! Gdybym miał rower, a choćby hulajnogę czy konika!...

Wtem wysoka łodyga rośliny, pod którą siedziałem, zachwiała się mocno. Odskoczyłem przestraszony. Olbrzymim susem wylądował na niej właśnie prześliczny duży, zielony jak młoda trawka owad. Miał krótkie, przezroczyste skrzydełka i długie wąsy.

Kołysząc się leciutko na łodydze, obgryzł z apetytem jakiś listek, połknął zieloną, jak on sam, gąsieniczkę, a potem zaczął pocierać o siebie przednią parę skrzydełek.

– Cir!... Cir!... Cir! – zacykało po łące cieniutko i wesoło.

– Ej!... Ej!... Pasikoniku, łąkowy muzyku! Siądę na twój grzbiet zielony, zawieziesz mnie w moje strony! – zawołałem.

A on, tak jakby mnie posłuchał – hopsasa! z łodygi prosto pod moje nogi! Więc ja do niego i – hop! skoczyłem mu na grzbiet, a on tylko furknął skrzydełkami! Jak dał kilka susów, tośmy chyba przez połowę łąki przegalopowali! Ale jakże się tu utrzymać długo bez siodła na takim koniku?!

Za każdym jego skokiem siedziałem bardziej na bakier, aż wreszcie – bęc! fiknąłem z jego grzbietu koziołka i zaryłem nosem w trawie.

Ledwo się wygrzebałem, rozglądam się, a tu widzę: mój pasikonik huśta się na baldaszku dzikiej marchwi i znowu cirka po swojemu!

– Już cię teraz nie dosięgnę, mój zielony koniku! Muszę sobie inaczej radzić.

KAŻDY DUDEK MA SWÓJ CZUBEK

O parę kroków ode mnie rośnie sobie stara, rosochata, dziuplasta wierzba. W takich dziuplach mieszkają podobno różne czarodziejskie ptaki, co dobrym i dzielnym ludziom pomagają w potrzebie. O, ciocia Tosi nieraz nam o nich opowiadała!

Myślę sobie:

„A może taki czarodziejski ptak ze starej wierzby mi pomoże?”.

Ledwo to zdążyłem pomyśleć, a tu z tej właśnie dziupli wyfruwa jakiś niezwykły ptak! Aż się zerwałem na równe nogi, usiadłem i ze zdumienia buzię otworzyłem, jak pisklę dziób do gąsienicy!

Ptak był dużo większy od wróbla. Był pstry: czekoladowo-biało-czarny, a na głowie miał wspaniały czubek, jeszcze ładniejszy od mojej czapeczki.

Sfrunął na ziemię i zaczął się uwijać po łące, kiwając za każdym krokiem głową. Długim, wygiętym dziobem zaczął szperać w trawie, a co znajdzie jaki smaczny kąsek, gąsienicę czy owada, to – siuuup! podrzuca go do góry i chwyta prościutko do gardła!

– A to z ciebie magik wielki! Pokaż jeszcze te figielki! – wołam do niego, bo mi się to okropnie podobało.

W tej chwili zaszeleściło coś w trawie. Patrzę, a tu mój ptak rozwija w pstry wachlarz swój czub na głowie!

– To ty masz taki wspaniały czub? Aha! To już ja wiem, kto ty jesteś. „Każdy dudek ma swój czubek!” To ty jesteś dudek! Znam cię z jednej gry, w którą bawiliśmy się z Tosią!

– Dudu-du! Dudu-du! – zawołał ptak, przelatując nad trawą.

– O, widzisz! Tośmy się chociaż dogadali! No, jeszcze pokaż, co potrafisz!

W tej chwili po łące przemknął cień dużego ptaka. Nad łąką przelatywał jastrząb. Ojej, co się stało z moim dudkiem?! Przypadł plackiem do ziemi, rozpostarł skrzydła, a długi dziób nastawił do góry jak badyl!

Takie to było pocieszne, że aż zaklaskałem w ręce z radości.

– Hej, hej! Nie widać dudka – wygląda jak ziemi grudka, jak patyczek sterczy dziób; nie dojrzysz go, co chcesz, rób!

Jastrząb pokołował nad nami i odleciał, nie dojrzawszy nic, choć ma podobno bystre oczy. Tak mnie to uradowało, że zacząłem wyskakiwać po łące, przyśpiewując sobie:

Jastrząb odleciał z kwitkiem!

Dudek ma czapkę-niewidkę!

Hop!...

Hop!...

Hop!...

A dudek też zakrzyknął po swojemu:

– Hup!... Hup!... Hup!... – I pofrunął do swojej dziupli.

LOKATORZY STAREJ WIERZBY

Słońce już staczało się za łąkę. Na trawy padała rosa.

Czas było pomyśleć o noclegu. A gdzież tu szukać gościny, jak nie u starej wierzbiny!

Ruszyłem w drogę i po chwili dobrnąłem do jej chropowatego pnia.

Dudek mieszka sobie w dziupli na pierwszym piętrze, to ja mogę na parterze.

O, właśnie korzeń wystaje z ziemi, a pod korzeniem jakaś norka!

Nie namyślając się długo, wcisnąłem się do tej norki, ale wyskoczyłem z niej jeszcze prędzej – coś się tam poruszało miękkiego.

Norka zajęta była przez jakiegoś lokatora.

Przysiadłem cichutko z boku.

Po chwili lokator wygramolił się z mieszkania. Była to wielka, ciężka jejmość ropucha z paszczą od ucha do ucha!

Wybierała się właśnie na nocne łowy. Lazła powoli, szeroko rozstawiając nogi. Nagle zatrzymała się: po trawie sunął niewielki podłużny ślimak bez skorupy.

Ropucha przyczaiła się, podpełzła do ślimaka, przyjrzała mu się dobrze, podeszła z drugiej strony, a namyśliwszy się chwilę, wyrzuciła z paszczy język i za jednym zamachem połknęła ślimaka.

Wcale jej się nie śniło skakać do zdobyczy, jak tej żabie do muchy! Widocznie każdy poluje po swojemu!

– Powodzenia w łowach, ciotko ropucho! – zawołałem. – Poluj sobie do rana, a ja się tymczasem prześpię w twoim mieszkaniu pod korzeniami starej wierzby!

Już schylam głowę, żeby się wśliznąć do ropuszej jamki, kiedy nagle tuż koło mnie zajaśniało jakieś dziwne, zielonkawe światełko.

Rozglądam się, a tu ich wszędzie pełno – w zaroślach, w trawie!

Przelatują jak iskierki, gasną i znowu się zapalają!

Byłem taki zachwycony, że zapomniałem o śnie.

Muszę się przekonać, co to za latarenki.

W tej chwili taka maleńka, świecąca latareczka upadła tuż przy mnie w trawę.

– Och! Tę złowię, będzie mi świeciła w ropuszej jamie, a potem w piórniku!

Rzuciłem się z zapałem i nakryłem światełko dłońmi, ale światełko zgasło natychmiast, a w rękach został mi mały, szary chrząszczyk.

– No, dość tego baraszkowania, Plastusiu! Stara wierzba czeka z noclegiem!

Kiedy już usypiałem, z pięścią pod jednym uchem, do drugiego ucha wpadł mi daleki, znany dobrze głos:

– Kwiit! Kifkwiiit!...

„Aha – pomyślałem sobie – to i ty tu polujesz, sowuniu! Może cię wypłoszyli ze strychu i przeniosłaś się na komorne do tej starej wierzby?”

Spałem w jamce jak kamień. Nawet deszcz padający w nocy mnie nie obudził.

Dopiero jakieś poszturchiwanie w bok wyrwało mnie ze snu.

To moja gruba gospodyni powróciła z nocnych łowów!

– Ej, gosposiu – pytam – ileś ślimaków zjadła? Dużo ci przybyło sadła?

Ale moja gospodyni wcale nie była rozmowna.

Nic dziwnego: kto się calutką noc objadał, ten nie ma ochoty do rozmowy!

Skuliła się ropucha w kącie nory i zadrzemała.

Szastnąłem grzecznie przed nią nogą, podziękowałem za gościnę i wygramoliłem się z kryjówki.

Wielkie, jarzące słońce świeciło już nad łąką.

Na wszystkich ziołach perliły się krople rosy, a w każdej kropli odbijało się małe słonko, jak w lusterku.

Nocne kwiaty stulały kielichy, a otwierały różnokolorowe oczy kwiaty dziennej zmiany.

W dziupli, na pierwszym piętrze, rozległ się pisk i jakieś dziwne głosy.

„To młode dudki upominają się na pewno o śniadanie!” – pomyślałem.

– Hup-hup-hup! – wyskoczył raźno ze swojej dziupli lokator pierwszego piętra i pomknął na łąkę.

DUDKU, RATUJ W SMUTKU!

Sam nie wiem dlaczego (może przez tę wesołą grę w „Dudka”), wydawało mi się, że to on właśnie, ten dudek, pomoże mi odszukać drogę do Tosi.

– Heeej! Heeej! Dudku, ratuj mnie w smutku! Plastuś cię prosi: pokaż mu drogę do Tosi! – zawołałem za nim, kiedy wyfrunął z dziupli, i nie czekając ani chwili, ruszyłem w stronę, w którą on poleciał.

Nie było wcale łatwo przedzierać się przez wilgotną po deszczu plątaninę ziół, ale szedłem wytrwale naprzód w kierunku wschodzącego słońca, bo tam poleciał mój dudek.

Nagle jakaś gęsta kępka trawy zagrodziła mi drogę. Rozsunąłem ją z rozmachem i w tej chwili furrrknęło mi coś spod samych nóg, a ja zachwiałem się i wpadłem w jakieś gniazdko! Leżały w nim jajeczka, a były tak niebieskie, jakby spadło na ziemię parę kropelek błękitnego nieba!

– Dju-tek! Dju-tek! – kląskał pstry ptaszek w żółtym śliniaczku, dygając niespokojnie na łodydze końskiego szczawiu. Więc i ja dygnąłem przed nim, jak tylko umiałem najładniej, i zawołałem:

– Ślicznie dygasz i kląskasz. Pewno jesteś pokląskwa! Widziałem cię u Tosi na obrazku. Nic się nie bój! Nie tknę twoich jajeczek koloru nieba. Życzę szczęśliwego lęgu! Niech szczur i żmija twoje gniazdko omija!

I powędrowałem dalej. Trawa tu rosła trochę niższa, więc iść mi było łatwiej, tylko rosa ciągle jeszcze zraszała mnie jak deszczyk.

Wtem skoczyła mi spod nóg malusieńka żabusia, nie większa niż ćwierć stalówki! Ot, taka jak spora mucha!

Patrzę, a tu skacze koło mnie jedna, druga, dziesiąta – dużo! dużo! Cały rój tych żabek! Nawet Tosia by ich nie policzyła!

A wszystkie skaczą w jedną stronę – tam dokąd i ja wędruję – na wschód słonka!

– Żabki! Żabki! Gdzie wasze matki? – pytam.

Ale one nie rozumieją, tylko skaczą dalej.

Przyjrzałem im się uważnie i mówię do siebie:

– Nic, tylko te żabie okruszki to są młode ropuszki! Pewno są tu też dzieci i mojej grubej gospodyni! Ale dokąd one tak podążają?

Ciągną w moją stronę, wędrujemy więc dalej gromadą, jak prawdziwa wycieczka! Tylko że one – hop! hop! hop! – skaczą, a ja – dyr! dyr! dyr! – przebieram nogami!

Zawędrowaliśmy wreszcie pod jakiś wielki kamień. Wdrapałem się na niego, spojrzałem z góry i aż klasnąłem w ręce!

O parę kroków stąd mój dudek uwija się po trawie, że tylko się jego pióra pstrzą! Coraz podbiega do takich zielonych placków, których tu leży pełno, wyciąga z nich jakieś białe przysmaki i łyka je po swojemu – siuup! podrzucając do góry.

A tuż zaraz, o parę kroków, ktoś ogromny i ciężki spokojnie zajada sobie trawę, machając ogonem i chwiejąc rogatym łbem. Kto to taki?

Hip! Hip! Toć to przecież nie kto inny, tylko nasza Krasula!

– Krasulo, łbie rogaty! Zaprowadź mnie do chaty!

– Dudku, kochany dudku! Pocieszyłeś mnie w smutku! – zawołałem wzruszony.

ŁĄKOWA TANCERECZKA

Przyglądam się, jak Krasula chwyta różowym, szorstkim językiem pęczki traw i zagarnia je do pyska; co chwila niecierpliwie wymachuje łbem i chlaszcze się ogonem po bokach. Tak ogania się, biedna, przed nieznośnymi, dokuczliwymi muchami, które jej włażą nawet do oczu, i przed grubymi bąkami, co na nią ciągle napadają i tną niemiłosiernie.

– Jak by się tu dostać na tę Krasulę, żeby mnie zaniosła do domu, a nie zrzuciła po drodze?...

O, nie była to wcale łatwa sprawa, ale też nie było żadnego innego sposobu powrotu do Tosi!

W tej chwili zakrążył w powietrzu, tuż nad głową krowy, wesoły ptaszek z żółtym brzuszkiem, podśpiewując sobie cieniutko:

– Psi-ip! Psi-ip! Cir-cir-cisi! Cir-cir-cisi!

Sfrunął leciutko na murawę, a uwija się krowie pod kopytami, a przebiera, a drobi cieniutkimi nóżkami tak prędziutko, że aż w oczach miga! To podskoczy, to przysiądzie, to się zakręci młynkiem za muchą, to przystanie na chwilkę i tylko główką kręci, a długim jak beleczka ogonkiem kiwa bez ustanku!

Pamiętam, widzieliśmy podobnego ptaszka, kiedyśmy szukali wiosny; tylko że tamten był szary. Dzieci wołały, że to pliszka!

Moja nowa znajoma podfrunęła zgrabnie za jakimś bąkiem – już po nim! Już dzielny ptaszek zadziobuje krowiego wroga!

Podfrunęła znowu, aż na grzbiet Krasuli – i już drugi grubas w jej dziobku!

– Brawo, pliszko z łąki! Zadziob wszystkie bąki! – krzyczę.

A ona – dyr, dyr, dyr! W dyrdaczka przebiegła po całym grzbiecie Krasuli, jakby to była aleja do spacerów, i znowu na szyi krowiej dopadła trzeciego gnębiciela, co krew z naszej Krasuli wysysał.

Tego ostatniego porwała w powietrze, śmignęła jak złocista strzałka i zapadła gdzieś w trawę.

– Aha, wiem, co to znaczy, ale nikomu nie powiem! Cicho, sza!

Już po chwili żółta tancereczka była znowu przy Krasuli.

Kiedy się przyglądałem jej podrygom, przyszło mi do głowy, że jeżeli ta wiercipięta może tak wprawnie dreptać po krowim grzbiecie, to mogę i ja popróbować.

I ja mogę muchy odstraszać!

No tak, ale pliszka jest lżejsza i ma skrzydełka, a ja jak pacnę na ziemię, to zostanie po mnie tylko plastelinowy placek!

Trzeba się jakoś zabezpieczyć. Ale jak?!...

ZDOBYCIE KROWIEGO GRZBIETU

Zawiał lekki wiaterek i trawa-drżączka, która rosła tuż przy kamieniu, musnęła mnie po szyi.

W tej chwili palnąłem się w czoło.

Przypomniało mi się, jak to z Tosią w szkole pletliśmy warkoczyki ze słomy i rafii.

– Tak, nie ma innego sposobu!

Mój plan był gotów!

Przebywanie na rogatym łbie to dla mnie nie pierwszyzna! Pamiętam dobrze, jak siedziałem na Koziej Głowie! Tylko że tamta stała spokojnie, więc było łatwiej się utrzymać.

Splotłem starannie trzy długie trawki w warkoczyk. Zrobił się z tego dosyć gruby i giętki powróz. Opasałem się nim w pasie, żeby ręce mieć wolne, i zacząłem czatować na odpowiednią chwilę.

Bałem się zejść z kamienia, żeby mnie krowa niechcący nie rozdeptała.

Siedzę więc, czatuję na kamieniu i przywołuję krowę na wszystkie znane mi sposoby:

– Jałoś! Jałoś! Jałosia!... Cip!... Cip!... Cip!... Taś! Taś! Taś!.... Ciu-ciu-ciu!... Ki-ci-ci-ci!...

Krasula posuwa się naprzód, szczypiąc ciągle trawę, i coraz bardziej przybliża się do mnie.

– Malusia!... Malusia!... Malusia!... – wołam wytrwale. – Tu... Tu... Tu!...

Wreszcie sposobna chwila nadeszła. Krasula, mijając kamień, na którym siedziałem, przystanęła na chwilę, tyłem do mnie.

Pomyślałem sobie:

„Niczego Plastuś nie dokona, jeśli się nie uczepi krowiego ogona!”.

Zebrałem się w sobie. Nasadziłem mocniej żołędziową czapeczkę na głowę, poprawiłem na brzuchu powróz, odbiłem się z całej siły obu nogami od kamienia – huuul! kasztan do wody! Skoczyłem na złamanie karku i wczepiłem się w puszystą kitę na końcu Krasulowego ogona.

Wtem Krasula chlasnęła ogonem tak potężnie, że w jednej chwili znalazłem się na jej grzbiecie. Wiele razy jeszcze obijałem się o boki krowy, huśtając się buju-buju – na jej ogonie jak na wahadle zegara, zanim udało mi się utrzymać na krowim grzbiecie.

– Ufff!... Nareszcie! – odetchnąłem z ulgą.

Ale nie był to jeszcze koniec! Czekała mnie nowa, wcale niełatwa przeprawa! Nigdy jeszcze nie chodziłem po górach – nie mam więc wprawy!

Jak tu się przeprawić? Z dwóch stron przepaść, a w środku wąski grzbiet! Usiadłem na nim okrakiem i zacząłem się czołgać, chwytając się krowiej sierści.

Kilka razy Krasula o mało mnie nie strąciła ogonem, ale jakoś przycupnąłem i udało mi się utrzymać równowagę. Wreszcie po wielu wysiłkach dotarłem do łba krowy.

– Moja Krasulko, najmilsza krówko, nie machnij teraz mi aby główką!

Przemawiam do krowy najczulej, a sam czym prędzej odpasuję moje powrósło, otaczam nim róg krowy i sam się do niego przytraczam.

Skończyłem w samą porę, bo właśnie jakiś bąk uciął Krasulę w bok, tak że i głową, i ogonem machnęła równocześnie z całej siły.

No, byłoby po tobie, Plastusiu, gdybyś się na czas nie przywiązał!

W TOSI RAMIONA

Słońce stało wysoko na niebie, wygrzane zioła łąkowe pachniały odurzająco. Cisza – tylko skowronki śpiewają nad polami, w obłokach.

Kołysząc się łagodnie na krowim łbie, już miałem zadrzemać, kiedy nagle wszystko się zatrzęsło i rozległ się potężny, dudniący grzmot.

„Trzęsienie ziemi już na dobre!” – pomyślałem przerażony, wytrzeszczając oczy.

Nie było to jednak trzęsienie ziemi – to tylko moja Krasulka zaryczała! Z daleka nadlatywała piosenka:

Za górą, za górą, oj, nie wiem, za którą,

pasie mi Kasieńka tę krowisię burą!

Drogą zbliżała się szybko jakaś kobieta. Krasula nie spuszczała jej z oka.

– Muuu!... Muuu!... – zaryczała znowu, jakby kto beczkę przetaczał.

– Idę, idę, starucho, po ciebie! – zawołała kobieta wesoło i wtedy poznałem, że to babka Hani. Podeszła do Krasuli, poklepała ją po grzbiecie i odwiązawszy od kołka, poprowadziła na łańcuchu – ku drodze.

Była to zupełnie przyjemna jazda. Krasula za każdym krokiem chwiała głową, więc jechałem sobie jak na chybotce!

Podchodziliśmy do drzew rosnących przy drodze. Lekki wiaterek przyniósł od nich falę prześlicznego, słodkiego zapachu.

– Jakże to te akacje pięknie latoś zakwitły! – powiedziała babka, przystając.

„Och! Kwitną akacje – to już wakacje! Tosi już tylko czekać!” – pomyślałem.

W tej samej chwili zauważyłem, że drogą od stacji jedzie bryczka, wznosząc tumany kurzu, a za bryczką pędzi jakiś piesek z wywieszonym jak chorągiewka językiem.

„Co to za pies?! Przecież ja go znam!”

– Fikuś! – wrzasnąłem nagle. – Fikuś!!!

Wchodziliśmy już przez furtkę na nasze podwórze. Równocześnie przez bramę wjechała bryczka, a na bryczce...

„Kto tam siedzi na tej bryczce?! Czapeczka czerwona, oczy i włosy czarne...”

– Tosiu!... Tooosiu!... – krzyknąłem, tak że aż Krasula machnęła ogonem, myśląc, że to mucha brzęknęła jej koło ucha.

Bryczka zatrzymała się przed gankiem, wyskoczyła z niej Tosia, Jacek i ich mama. Z domu wybiegli na powitanie Hania i Piotruś i wprowadzili ich do mieszkania, a ja tymczasem musiałem wędrować do obory, przywiązany do rogu Krasuli.

„Tosiu! Tosiu! Jakże się do ciebie trudno dostać! Gdybym tutaj zeskoczył, zadepczą mnie na podwórzu” – myślałem pełen ciężkiego żalu.

Krasula zatrzymała się przed oborą, a babcia pospieszyła do domu i po chwili nadchodziła już ze skopkiem i wiadrem pełnym pójki, a za nią biegli w podskokach – Tosia, Hania, Jacek i Fikuś.

Tosia niosła pęk soczystej trawy, urwanej pod płotem.

– Masz, Krasulko – to na przywitanie! – zawołała i podsunęła pod krowią mordę wiązkę zieleni.

Nie czekałem dłużej. Drżącymi rękami odwiązałem mój powróz i rzuciłem się na oślep w dół, zjeżdżając po nosie Krasuli jak na saneczkach – prosto w ramiona Tosi!

– Plastuś! Mój Plastuś! – usłyszałem najmilszy głos.

Objęły mnie z czułością delikatne paluszki Tosi.

– Biedaku, jakiś ty obszarpany! Tylko żołędziowa czapeczka trzyma ci się na głowie! Co się z tobą działo, moja pokraczko najmilsza?!

O, jakże byłem szczęśliwy!

Ze wzruszenia nie mogłem nic więcej powiedzieć, powtarzałem tylko w kółko:

– Tosiu, Tosiu, żebyś ty wiedziała: świat jest dużo, duuużo większy od naszego piórnika!

Drogi Plastusiu,

z okazji Twoich dziewięćdziesiątych urodzin chcielibyśmy Ci podziękować za to, że od tak wielu lat z humorem i wrażliwością wprowadzasz dzieci w życie szkolne.

Dzięki Tobie pierwszoklasiści odkrywają, że w szkole poza nauką spotyka nas wiele przygód i przyjaźni. To Ty sprawiłeś, że zwykła gumka do zmazywania stała się wesołą, pomocną gumą-myszką, to od Ciebie dzieci dowiadują się, do czego służy stalówka i ile kłopotów potrafi sprawić atrament...

W dniu Twojego wielkiego święta życzymy Ci, abyś jeszcze przez długie lata bawił dzieci na całym świecie.

Plastusiu, zawsze będziesz mieszkał w naszych sercach i... piórnikach!

Wierni Czytelnicy

JAK POWSTAŁ PLASTUŚ

„Jestem malutki ludzik z plasteliny. Dlatego na imię mi – Plastuś” – tymi słowami rozpoczyna się opowieść o szkolnych perypetiach najsłynniejszego ludzika z plasteliny.

Cykl opowiadań o przygodach Plastusia powstał w okresie międzywojennym, na zamówienie Janiny Porazińskiej, redaktorki czasopisma dla dzieci „Płomyczek”. Ta wielka autorka namówiła młodą Marię Kownacką do stworzenia bohatera, który będzie towarzyszył uczniom pierwszej klasy przez cały rok szkolny. 2 września 1931 roku na łamach „Płomyczka” ukazała się pierwsza część przygód Plastusia z ilustracjami Stanisława Bobińskiego.

Dzieci tak bardzo pokochały Plastusia, że w 1936 roku dzieło Marii Kownackiej zostało wydane w postaci książki zatytułowanej Plastusiowy pamiętnik.

Dwadzieścia lat później, w 1956 roku, na prośbę dzieci Maria Kownacka napisała książkę Przygody Plastusia, która opowiada o pobycie Plastusia na wsi.

Plastusiowy pamiętnik z ilustracjami Stanisława Bobińskiego, „Płomyczek” 1931

„Płomyczek” z 2 września 1931 roku, w którym po raz pierwszy ukazał się Plastuś

Tak powstawał Plastusiowy pamiętnik – maszynopis Marii Kownackiej

JAK ZMIENIAŁ SIĘ PLASTUŚ

Podczas swojej długiej kariery bohatera książek dla dzieci Plastuś zainspirował wielu wybitnych ilustratorów i doczekał się licznych wizerunków. Najpopularniejsze sylwetki słynnego ludzika z plasteliny stworzyli: Stanisław Bobiński (1931), Zbigniew Rychlicki (1966), który w 1982 roku otrzymał nagrodę im. Hansa Christiana Andersena, tzw. Mały Nobel, Jarosław Żukowski (1999), Monika Stolarczyk (2006), Artur Piątek (2008).

Plastuś Stanisława Bobińskiego

Plastuś Zbigniewa Rychlickiego

Plastuś Jarosława Żukowskiego

Plastuś Moniki Stolarczyk

Plastuś Artura Piątka

PLASTUŚ I DZIECI

Jak wspominała Maria Kownacka, duże znaczenie przy powstawaniu postaci Plastusia miała jej siedmioletnia przyjaciółka Krysia, która powiedziała tak: „...nic się nie bój, tylko zrób tak, żeby on był z plasteliny. Jak on będzie z plasteliny, to gdy mu noga odpadnie, wtedy mu się przyklei, przyczepi; jak mu się nos spłaszczy, to mu się go poprawi... Ta mała szalenie mi pomogła. Inna rzecz, że to było naprawdę genialne dziecko”.

Maria Kownacka i Plastuś z wizytą u młodych czytelników

Genialne dziecko i pomysł był genialny. Malutki, plastelinowy ludzik, z dużym, czerwonym nosem i odstającymi uszami od razu spodobał się wszystkim dzieciom. Każde dziecko lepi po lekturze Plastusiowego pamiętnika swojego Plastusia i robi mu mieszkanko w szkolnym piórniku. Wiele takich figurek trafiło do Izby Pamięci Marii Kownackiej.

Postaci z książek Marii Kownackiej – figurki wykonane przez dzieci i autorkę; ze zbiorów Izby Pamięci Marii Kownackiej

W CZASACH PLASTUSIA

Dziewięćdziesiąt lat temu, gdy narodził się Plastuś, szkoła wyglądała zupełnie inaczej.

Piórniki nie były plastikowe czy skórzane, tylko z drewna. Nie było jeszcze długopisów i wszystkie dzieci pisały piórami. Pióra też wyglądały inaczej niż dzisiaj: składały się z obsadki i stalówki, którą zanurzało się w kałamarzu, czyli specjalnej buteleczce z atramentem. Niby nic trudnego, ale sami spróbujcie. Zobaczycie, jak łatwo zrobić kleksa! Po zakończeniu pisania ubrudzoną stalówkę wycierało się specjalną ściereczką. W tamtych czasach nikt nie słyszał o temperówkach. Ołówki i kredki ostrzyło się scyzorykiem, który każde dziecko nosiło w piórniku. Ale najważniejsze, że plastelina była taka jak dziś!

Z PLASTUSIEM W ROLI GŁÓWNEJ

Plastuś to nie tylko bohater Plastusiowego pamiętnika i Przygód Plastusia. Sympatycznego ludzika z plasteliny możemy spotkać w wielu innych książkach, na przykład Plastusiowo, Misio i Plastuś, Za żywopłotem, Plastusiowa farma. Wystąpił także w filmach Plastusiowy pamiętnik i Plastuś na wsi. Był też bohaterem audycji radiowej Kolorowe listy. Ogromną popularnością cieszą się słuchowiska radiowe i bajki muzyczne o Plastusiu. Najsłynniejszą odtwórczynią roli Plastusia w radiu była Irena Kwiatkowska.

Plastuś jako bohater słuchowisk

Plastuś jako bohater malowanek

Plastuś jako bohater bajek

PLASTUŚ NA ŚWIECIE

Nasz plastelinowy ludzik został doceniony także poza granicami Polski. Plastusiowy pamiętnik doczekał się wielu tłumaczeń, między innymi na rosyjski, niemiecki, ukraiński, litewski, łotewski, gruziński, bułgarski, japoński, turkmeński, ormiański, mołdawski, uzbecki.

I tak w każdym języku Plastuś nazywa się inaczej, na przykład po niemiecku Knetemännlein, po rosyjsku Пластусь, po łotewsku Plastiņš.

Łotewskie wydanie Plastusiowego pamiętnika, Ryga 1960

Niemieckie wydanie Plastusiowego pamiętnika, Berlin, 1970

Rosyjskie wydanie Plastusiowego pamiętnika, Moskwa 1958

Gruzińskie wydanie Plastusiowego pamiętnika, 1964

MARIA KOWNACKA (1894–1982)
„PLASTUSIA MAMA”

„Trzeba dzieciom dać serce, piękno i uśmiech, aby uczyły się kochać ludzi i wszystko, co je otacza” – te słowa to najlepsze motto twórczości literackiej Marii Kownackiej.

Autorka Plastusia urodziła się 11 września 1894 roku w majątku ziemskim Słup koło Kutna. Beztroskie dzieciństwo małej Marysi skończyło się bardzo wcześnie – w wieku 8 lat, kiedy zmarła jej mama Ludwika Kownacka. Lata młodzieńcze także nie były łatwe – z powodu trudnej sytuacji rodzinnej musiała zrezygnować z marzeń o studiach wyższych. Za to kiedy młodziutka Maria odkryła w sobie pasję do działań społecznikowskich i pracy z dziećmi, oddała się jej bezgranicznie. Już w wieku osiemnastu lat zaczęła prowadzić tajne nauczanie wiejskich dzieci. Kilka lat później w majątku Krzywda należącym do jej szwagra założyła własną szkołę. Lata 1915–1918 spędziła w Mińsku Litewskim, pracowała tam z dziećmi i słuchała wykładów z historii i literatury polskiej. W tym okresie powstały pierwsze opowiadania i sztuki teatralne pisane na „zamówienie” dzieci.

Malutka Marysia Kownacka

Maria Kownacka z mamą

Nie tylko dzieci z majątków i wsi, gdzie nauczała Maria Kownacka, doceniły jej twórczość. W 1919 roku jej pierwsze utwory ukazały się na łamach czasopism dziecięcych „Płomyczka” i „Płomyka”.

W tym samym roku pisarka przeniosła się do Warszawy. Tam poznała Marię Dąbrowską, autorkę Nocy i dni, razem z którą pracowała w bibliotece Ministerstwa Reform Rolnych.

Rok 1931 był bardzo pomyślny dla młodej autorki. To właśnie we wrześniu 1931 roku w „Płomyczku” ukazała się pierwsza część opowieści o Plastusiu.

Kukiełki z teatru kukiełkowego „Baj”

Tego roku Maria Kownacka przeprowadziła się do warszawskiej dzielnicy Żoliborz do mieszkania w Warszawskiej Sółdzielni Mieszkaniowej.

„Jest to niesłychanie korzystny przełom w moim życiu, po raz pierwszy trafiłam na właściwy grunt. Żoliborz przoduje jako młoda, najbardziej uspołeczniona dzielnica Warszawy” – tak pisała w swoim życiorysie, który znajduje się w zbiorach Izby Pamięci Marii Kownackiej.

W tym okresie Maria Kownacka zaczęła współpracować z kukiełkowym teatrem „Baj”, którego siedziba mieściła się na Żoliborzu w niedalekim sąsiedztwie jej mieszkania. Szybko stała się głównym dramaturgiem teatru. Popularność wśród młodych widzów sztuk napisanych przez panią Marię sprawiła, że współpraca trwała wiele lat.

Biurko i maszyna do pisania Marii Kownackiej – to tu powstały jej dzieła

Książki Marii Kownackiej zaczęły ukazywać się drukiem jeszcze przed wojną: Plastusiowy pamiętnik i Kukuryku na ręczniku w 1936 roku. W kolejnych latach pojawiło się wiele popularnych tytułów: Kajtkowe przygody, Świerszczykowy kram, Dzieci z Leszczynowej Górki, Wiatrak profesora Biedronki, Rogaś z doliny Roztoki, Głos przyrody, Szkoła nad obłokami.

Za swoją twórczość pisarka została nagrodzona wieloma odznaczeniami, z których najważniejsze to przyznawane przez dzieci Order Uśmiechu i Orle Pióro.

Książki Marii Kownackiej doczekały się wielu wydań

Order Uśmiechu wręczony Marii Kownackiej

IZBA PAMIĘCI MARII KOWNACKIEJ

Izba Pamięci Marii Kownackiej to szczególne miejsce na mapie Warszawy i Polski. Zawdzięcza ona swoje istnienie samej autorce, która spisując testament, pomyślała o swoim bogatym dorobku pisarskim, osobistych archiwach, które są zarazem dokumentacją jej życia i świadectwem pewnej epoki w dziejach polskiej kultury i literatury dziecięcej. Maria Kownacka z pieczołowitością i bibliotekarską dokładnością porządkowała swój dorobek literacki, artykuły prasowe poświęcone jej twórczości, zdjęcia i reportaże ze spotkań z dziećmi i ludźmi świata kultury, a także... liczne rysunki, lalki teatralne i najróżniejsze dzieła z wizerunkami swoich bohaterów, przede wszystkim Plastusia.

Maria Kownacka miała dwa miejsca twórczości: malutkie mieszkanie na Żoliborzu, na jednym z osiedli Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej, i domek z pięknym ogrodem, który został nazwany Plastusiowem, gdzie uwielbiała obserwować przyrodę i czerpała pomysły do swoich utworów.

Maria Kownacka w Plastusiowie

Izba Pamięci została zorganizowana w mieszkanku autorki i od 1991 roku przyciąga wielu zwiedzających. W pierwszej kolejności opiekunów i wychowanków przedszkoli i szkół imienia Marii Kownackiej (w Polsce jest 24 takich szkół i 17 przedszkoli). Pierwszą szkołą, która przyjęła autorkę za patronkę, była szkoła podstawowa nr 80 w Warszawie. Placówka ta z tej okazji stworzyła hymn upamiętniający Marię Kowanacką, a także zleciła rzeźbiarzowi Andrzejowi Renesowi stworzenie rzeźby pisarki, która na co dzień wita uczniów przy wejściu do szkoły.

Izba Pamięci jest filią Muzeum Książki Dziecięcej – części Biblioteki Publicznej w Warszawie. Jej opiekunem merytorycznym z ramienia Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej jest pani Anna Gruszczyńska, która od lat koordynuje pracami w muzeum, promuje, upowszechnia i popularyzuje dorobek literacki i teatralny autorki, czym przyczynia się do przetrwania popularności Plastusia. Od wielu lat Towarzystwo Prztyjaciół Warszawy ma w planie zwiedzania stolicy wizytę w Izbie Pamięci – miejscu wspierającym nie tylko pamięć o autorce i Plastusiu, ale także wychowanie nowych pokoleń dzieci w duchu, który przyświecał „Plastusiowej mamie”, duchu miłości do przyrody, umiejętności empirycznego poznawania świata, czytelniczego zapału, a także przyjaznego nastawienia do drugiego człowieka. Zwiedzających to miejsce przeszyje dreszczyk nostalgii za klasyczną i wartościową formą przekazywania wiedzy, jaką autorka propagowała w swoim pisarstwie.

Rzeźba Marii Kownackiej, wyk. Andrzej Renes

W Izbie Pamięci mieści się Koło Towarzystwa Przyjaciół Dzieci, które współpracuje przy organizowaniu wycieczek indywidualnych i imprez, jak np. festyny z różnymi atrakcjami i konkursami dla dzieci.

Pokój Marii Kownackiej na Żoliborzu

Coroczne festyny na osiedlach Wawrzyszew, Rudawka i Sady Żoliborskie

Stoisko Izby Pamięci z książkami Marii Kownackiej

Na osiedlach Piasek i Nowodwory powstały nawet dedykowane Plastusiowi place zabaw, a w czasie pandemii 2020/2021 Plasuś wędrował po osiedlu Piasek i zatrzymując się pod blokami, pozdrawiał i rozbawiał dzieci zamknięte w domach.

Od 2019 roku na przechodniów przy ul. Dolnośląskiej w Warszawie uśmiecha się wielki kolorowy Plastuś z muralu.

Namalowany na murze Plastuś cieszy także dzieci ze szkoły nr 112, a w planach jest postawienie rzeźby-ławeczki z Marią Kownacką i jej plastelinowym ludzikiem.

Plac zabaw w Warszawie zamknięty z powodu pandemii

Spacerujący po ulicach Plasuś

Mural na Żoliborzu, wyk. Wypiszwymaluj.com

Myliłby się jednak ktoś, kto sądzi, że Plastusia pokochali jedynie warszawiacy. Plastusia lubią także mieszkańcy Łodzi, mieście, w którym można go spotkać obok innych postaci z bajek na szlaku turystycznym „Łódź bajkowa”.

Plastuś zawitał także do przedszkola w Rydułtowach dzięki artyście Henrykowi Fojcikowi. Z kolei we Wrocławiu przy przedszkolu nr 141 krasnal Kownacek siedzi w książką, z której na dzieci spogląda Plastuś – co czyta Kownacek? Niech każdy sam zgadnie.

Plasuś w Łodzi, wyk. Marcin Mielczarek

Plastusiowy pamiętnik od lat jest lekturą w klasie pierwszej szkoły podstawowej. Maria Kownacka i jej bohater stanowią tak zgrany i popularny duet, że rokrocznie w Bielańskim Ośrodku Kultury organizowane jest dla dzieci spotkanie poświęcone zarówno pisarce, jak i jej bohaterowi.

Z okazji 120. rocznicy urodzin autorki Warszawska Spółdzielnia Mieszkaniowa zorganizowała sesję naukową dla nauczycieli i bibliotekarzy z dzielnicy Żoliborz i Bielany na temat twórczości pisarki i roli przyrody w jej utworach.

Autorka w Teatrze „Baj” z nowo wydanym zbiorem tekstów scenicznych, 1935

Spektakl Teatru „Baj”

Spektakl Teatru Czwarte Miasto

Cyklicznie organizowane są także spotkania z seniorami na uniwersytecie III wieku w Warszawie oraz w domu opieki nad niepełnosprawną młodzieżą. Poza Izbą Pamięci także szkoły i przedszkola, którym patronuje Maria Kownacka, przygotowują przedstawienia i jubileusze, na których ożywa nie tylko pamięć o pisarce, ale przede wszystkim w pięknych inscenizacjach ożywają postacie z jej utworów.

Twórczość Kownackiej popularyzują także profesjonalne teatry. Najbardziej znany nich, którego współzałożycielką była sama autorka, Teatr „Baj” – najstarsza scena lalek w Polsce – od dziesięcioleci ma w repertuarze Plastusia.

Plastusiowy pamiętnik wszedł także do repertuarów Teatru Czwarte Miasto z Gdyni, Teatru Nowego z Zabrza, Teatru Polskiego z Bydgoszczy, Teatru Dzieci Zagłębia z Będzina czy Agencji Artystycznej PRYM ART z Katowic.

Twórczość teatralną Marii Kownackiej promuje również amatorski Teatr „Łazienki”, zorganizwoany przez Społeczny Dom Kultury Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej na Żoliborzu, i Bajkowa Gromada.

MONOGRAFIE O MARII KOWNACKIEJ

Życie i twórczość Marii Kownackiej stały się przedmiotem badań literackich, dzięki czemu na rynku dostępne są monografie, będące próbą całościowego spojrzenia na jej dorobek pisarski.

Serce i uśmiech poetki Elżbiety Kozłowskiej-Świątkowskiej z 1996 roku to książka, w której biografistka ukazuje wielką miłość, jaką Kownacka darzyła dzieci. Wyłania się z niej obraz pisarki, która „nie pisze nic smutnego, żeby nie deprymować dzieci, tylko przynosić im radość”. Autorka podkreśla, że mottem życia Kownackiej, która swoje życie i uśmiech poświęciła dzieciom, były słowa ks. Twardowskiego „śpieszmy się kochać ludzi”.

Plastusiowa mama. Wspomnienia o Marii Kownackiej z 2009 roku Marioli Pryzwan, bibliotekarki i biografistki, to zbiór wspomnień o pisarce, którymi podzielili się: Wanda Chotomska, Krystyna Kotlińska, Ewa Urbańska, Kazimierz Garstka, Bolesław Faron, a także Anna Gruszczyńska, Maria Łopatkowa, Czesław Wiśniewski, oraz członkowie rodziny Kownackiej m.in. Zofia Malicka, Lechosław Malicki, Piotr Halnicki.

Kownacka, ta od Plastusia to pełna naukowa monografia o Marii Kownackiej, wydana w 2016 roku, której autorką jest młoda badaczka literatury Olga Szmidt. Jej książka przenosi do świata zapomnianego i biednego, do czasów sprzed wojny i po wojnie, do komunizmu i szarości PRL, aby pokazać, że dla Marii Kownackiej, która była kobietą wielu pasji, nic nie mogło stanowić przeszkody w działaniu, tworzeniu i pomaganiu. To książka o kobiecie, która potrafiła nawet w najtrudniejszych czasach iść własną drogą.

NAJWIĘKSI PRZYJACIELE
MARII KOWNACKIEJ I PLASTUSIA

Dzięki upowszechnianiu twórczości Marii Kownackiej pisarka pozostaje wciąż żywa, a w jej dawnym mieszkaniu można obejrzeć cenne pamiątki: rękopisy i maszynopisy książek, listy, zdjęcia, kukiełki, a także prace wykonane własnoręcznie przez wielbicieli twórczości pisarki: figurki z plasteliny, kukiełki czy ilustracje do książek.

Portret Marii Kownackiej, ze zbiorów Izby Pamięci

Izba Pamięci Marii Kownackiej

ul. Słowackiego 5/13 m. 74, 01-592 Warszawa

tel. 22 832 18 02

Plastuś witający gości Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej przy ul. Elbląskiej w Warszawie, wyk. Andrzej Chaciński

W imieniu Plastusia pragniemy gorąco podziękować wszystkim, którzy przyczynili się do popularyzacji jego mamy, Marii Kownackiej. Szczególnie dziękujemy dwóm Paniom, które od lat w codziennej pracy przyczyniają się do rozpowszechniania dorobku pisarki.

Barbara Różewska

Prezes Zarządu Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej, która patronuje w roku 2021 uroczystościom 100-lecia spółdzielni

Anna Gruszczyńska

zasłużona działaczka kultury, niegdyś współpracowniczka Marii Kownackiej, od wielu lat kierowniczka Izby Pamięci