Opowiadania te dedykuję najważniejszej kobiecie mojego życia – Kasi oraz wszystkim innym najważniejszym osobom, które, mam nadzieję, wiedzą, że są najważniejsze, a szczególnie moim wspaniałym i mądrym wychowankom. To dzięki ich wsparciu powstała ta książka.

Przedmowa

„Wiersz i opowiadanie na każdy dzień roku – o miłości do samej siebie” Ewy Lewandowskiej przeczytałem z wielkim zainteresowaniem oraz głębokim namysłem nad ich walorami edukacyjnymi oraz terapeutycznymi.

Ewa Lewandowska jest pedagogiem specjalnym o ogromnym doświadczeniu terapeutycznym, zwłaszcza w pracy z dziećmi i młodzieżą z różnymi niepełnosprawnościami. Przez 34 lata pracowała na stanowisku wychowawcy w ośrodku szkolno-wychowawczym dla dzieci i młodzieży z uszkodzonym wzrokiem. Posiada także zasługi w doskonaleniu kadr dla potrzeb szkolnictwa specjalnego. Zostały one wysoko ocenione przez Ministerstwo Edukacji Narodowej, władze Bydgoszczy oraz Towarzystwo Przyjaciół Dzieci w postaci nagród, odznaczeń państwowych i innych. Na uwagę zasługują również jej wysokie kompetencje literackie. Jest autorką tomu wierszy „Miłość w różnych odsłonach” (Kraków 2020).

Książka „Wiersze i opowiadania na każdy dzień roku – o miłości do samej siebie” zawiera 12 wierszy i tyleż opowiadań terapeutycznych przyporządkowanych do każdego miesiąca w roku oraz wiersz i opowiadanie przewodnie, które znajdują się na początku tomu.

Opowiadania są bardzo ciepłe w swojej treści, wzbudzają empatię, szacunek do samego siebie, rozwijają wyobraźnię, poszerzają zakres słownictwa czytelników, kształtują pozytywne postawy wobec innych osób i otoczenia przyrodniczo-społecznego. Posiadają wielką wartość relaksacyjną w dzisiejszym zneurotyzowanym świecie, w którym dominują pośpiech i rywalizacja.

Zaletą wierszy i opowiadań jest kształtowanie zamiłowania do czytelnictwa żywych treści, co jest takie ważne w natłoku symboliki narzucanej przez Internet i gry komputerowe. Bajki i opowiadania niepromujące rywalizacji i przemocy należy doceniać w wychowaniu jako przeciwwagę dla przekazów wyzwalających strach i agresję. Te ostatnie są bardzo popularne w mediach. Ceńmy sobie środki społecznej komunikacji, ale nie zapominajmy o przyjaźni do książki.

Dzisiaj mentorzy nauk społecznych i przyrodniczych wiele uwagi poświęcają przywracaniu czci w stosunku do naturalnej przyrody, „niezdeptanej” przez tzw. osiągnięcia cywilizacyjne. W opowiadaniach i wierszach Autorka uczy mądrego kodu odczytywania przyrody. Ten wymiar twórczości jest mi szczególnie bliski. Epoka uprzemysłowienia okazała się niestety epoką dewastacji środowiska. W utworach Ewy Lewandowskiej wyrażane są szacunek i miłość do przyrody. To cenne przesłanie, które powinno być przywrócone jako jedno z naczelnych wartości w życiu każdego człowieka. To ono może nas ocalić od katastrofy ekologicznej.

Bajki są przedmiotem zainteresowań wielu dyscyplin współczesnej humanistyki, między innymi kulturoznawstwa, literaturoznawstwa, folklorystyki. Z tego tytułu w naukach pedagogicznych i psychologii czyni się refleksję nad leczniczymi i wychowawczymi walorami bajek. Biblioterapia oznacza wykorzystanie książek w leczeniu (biblion – książka i therapeo – leczę). Terminu tego po raz pierwszy użył Samuel McChord Crothers w 1916 roku na łamach amerykańskiego „Atlantic Monthly”. Biblioterapia jest nie tyle formą leczenia, co formą wspierającą leczenie.

Książki – w tym bajki, pamiętniki, literatura piękna – stanowią niedocenione źródło inspiracji do refleksji wokół osobistych przeżyć oraz zmiany w ocenie wartości osób poszukujących sensu własnego życia. Dotyczy to zwłaszcza osób z niepełnosprawnościami, nierzadko odczuwających cierpienie.

Bajki i wiersze są często dziełem osób z niepełnosprawnością bądź osób z ich najbliższego otoczenia. Autorka jest osobą będącą w serdecznych relacjach z osobami z niepełnosprawnościami, także sprzężonymi. Jej poezja i opowiadania są bliskie czytelnikom, zwłaszcza doświadczającym losu osoby postrzeganej we własnej percepcji jako innej.

Zbiór opowiadań Ewy Lewandowskiej stanowić będzie znaczący wkład w ideę integracji społecznej osób różnych, a jednocześnie podobnych pod względem cenionych wartości i potrzeb. Osoby z niepełnosprawnościami różnią się od osób pełnosprawnych przede wszystkim tym, że cele życiowe osiągają przy zwiększonym personalnym wysiłku. Nie budujemy świata dla wszystkich, lecz dla większości. To jest problem naszych czasów.

Z wielkim szacunkiem odnoszę się do dr Emilii Śmiechowskiej-Petrovskij w związku z jej opieką naukowo-literacką nad wydaniem wierszy i opowiadań oraz do Oficyny Wydawniczej „Impuls”. Ich zaangażowanie w wydanie tej publikacji stanowi wkład w budowanie świata bez barier – świata dla wszystkich.

prof. dr hab. Roman Ossowski

Wydział Psychologii

Uniwersytet Kazimierza Wielkiego

Wprowadzenie do problematyki książki „Wiersz i opowiadanie na każdy miesiąc roku. O miłości do samej siebie”

Książki są lustrem, w którym można zobaczyć postacie wyglądające jak my sami, mające podobne odczucia i doświadczenia. Książki są także oknem, przez które można mieć dostęp do świata poza naszym bezpośrednim otoczeniem¹. Publikacja „Wiersz i opowiadanie na każdy miesiąc roku. O miłości do samej siebie” jest właśnie takim lustrem i oknem dla młodych dorosłych, których dobrostan fizyczny i psychiczny bywa obniżony z różnych powodów – tych związanych z sytuacją rodzinną, ekonomiczną, z powodu stanu zdrowia, niepełnosprawności lub na skutek doświadczania typowych kryzysów wieku dorastania.

Autorka książki, Ewa Lewandowska, czerpała inspirację dla swoich opowiadań i form poetyckich w bezpośrednim kontakcie z dziećmi i młodzieżą, w trakcie swojej ponad trzydziestoletniej działalności pedagogicznej jako nauczyciel, wychowawca w internacie, socjoterapeuta. Stworzone przez nią opowiadania służyły jej do pracy z podopiecznymi w rozwiązywaniu trudności związanych z dorastaniem, mierzeniem się ze swoimi ograniczeniami, w tym z niepełnosprawnością.

Bajki terapeutyczne cieszą się dużą popularnością w pracy psychologiczno-pedagogicznej z dziećmi młodszymi. Dla dzieci w starszym wieku szkolnym oraz dla młodzieży niewiele jest utworów literackich, krótkich form, które mogłyby sprawdzić się w pracy biblioterapeutycznej lub w prywatnych praktykach lekturowych i dawać okazję do katarktyczno-kompensacyjnych oddziaływań na doświadczane trudności czy braki realnego życia.

Twórczość artystyczna, zarówno w wymiarze czynnym (ekspresja twórcza), jak i biernym (recepcja twórczości), z punktu widzenia psychologicznego i socjologicznego może pełnić funkcję kompensacyjno-katarktyczną. Jest to takie oddziaływanie sztuki, które pomaga jednostce odzyskać równowagę psychiczną. Możliwe jest ono dzięki zaspokajaniu potrzeb, warunkujących równowagę wewnętrzną i dobre samopoczucie, takich jak: rekreacji, aktywnego odpoczynku (w sensie psychicznym), rozrywki, gry i zabawy; zapomnienia o powszednich troskach i niewygodach, ucieczki w lepszy świat fantazji; rozszerzenia granic jednostkowego istnienia w czasie i przestrzeni, wzbogacenia własnego życia i częściowego, symbolicznego zaznania tego, co jest udziałem ludzi innych epok, kultur, środowisk i grup społecznych; doznawania różnorodnych wrażeń zmysłowych i emocji; pełnej ekspresji osobowości, m.in. ekspresji emocji; rozładowania i złagodzenia bolesnych napięć i konfliktów wewnętrznych, przy równoczesnym doznawaniu napięć i ostrych bodźców, nieszkodliwych, bo nienarażających na rzeczywiste cierpienia².

Propozycja opowiadań terapeutycznych Ewy Lewandowskiej, zebranych w tomie „Wiersz i opowiadanie na każdy miesiąc roku. O miłości do samej siebie”, mieści się właśnie w tym deficytowym obszarze oferty wydawniczej. Opowiadania te mogą służyć pomocą młodemu człowiekowi w trudnej drodze do dorosłości oraz być wykorzystane podczas zajęć grupowych – terapeutycznych i wychowawczych, a także podczas kontaktu indywidualnego. Praca z nimi może pomóc znaleźć odpowiedzi na nurtujące pytania (przynajmniej część), które stawiają nie tylko młodzi ludzie, ale ci wszyscy, którzy pragną, aby ich życie było jak najbardziej harmonijne i satysfakcjonujące. Publikacja skierowana jest do młodzieży, zwłaszcza młodych dziewcząt. Może też znaleźć zastosowanie zarówno w pracy pedagogicznej, opiekuńczo-wychowawczej i socjoterapeutycznej, w placówkach oświatowych, jak i w internatach i bursach, młodzieżowych ośrodkach socjoterapii czy młodzieżowych ośrodkach wychowawczych. Ponieważ zawiera również teksty odnoszące się do niepełnosprawności, jest szczególnie dedykowana do pracy biblioterapeutycznej z młodzieżą ze specjalnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz w specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych.

Konstrukcja tomu to 13 wierszy i opowiadań. Książkę rozpoczynają wiersz i opowiadanie inicjujące, wprowadzające w problematykę całości, a następnie do każdego miesiąca roku przyporządkowany jest dedykowany zestaw poetycko-prozatorski: o radości, o akceptacji i szacunku, o poszukiwaniu sensu życia, o zazdrości, o potrzebie wolności, o przyjaźni, o pierwszej miłości, o dążeniu do doskonałości, o uważności, o wybaczaniu, o potrzebie bliskości. Te małe formy literackie podejmują podstawowe zagadnienia egzystencjalne, również etyczne, takie jak: wierność, miłość, dobro, poświęcenie, sprawiedliwość, w optyce młodych ludzi. Obrazy świata przedstawionego, zarysowane sytuacje i bohaterowie są realistyczne, ale mają potencjał metaforyczny. Opowiadanie w swej gatunkowej istocie zawiera prostą, zazwyczaj jednowątkową fabułę, a prezentowany przebieg zdarzeń zmierza do wyraźnego finału. Cechuje je swoboda kompozycyjna i epizodyczność fabuły. Pojawiają się w nim dygresje, partie opisowe i refleksyjne. Często wyraźnie zarysowana zostaje sytuacja narracyjna³. Ewa Lewandowska wykorzystuje formę opowiadania, ale każde z nich ma nieco inną konstrukcję. Nieraz stosuje inwersje czasowe, retrospekcje. Innym razem proponuje dwa alternatywne zakończenia. Niekiedy utwory zawierają wyraźną rekapitulującą scenę. Czasami pozostawiają czytelnika bez wyraźnego domknięcia kanwy fabularnej, pozwalając wyobraźni dopełnić historię. Jeszcze w innych przypadkach oferują zakończenia opowieści na wstępie. Z tego powodu lektura wierszy i opowiadań Ewy Lewandowskiej nie pozostawia odbiorcy z przeświadczeniem, że odczytuje teksty dedykowane, teksty instrumentalnie rozprawiające się wyłącznie z problemami psychologicznymi. Pozwala na czystą przyjemność aktów lekturowych.

Parafrazując myśl Brunona Bettelheima wyrażoną w publikacji „Cudowne i pożyteczne. O znaczeniach i wartościach baśni”⁴, można na koniec dodać, że jeśli opowieść ma wzbogacić życie człowieka, pomóc mu dotrzeć do sensu jego egzystencji, to konieczne jest pobudzenie wyobraźni czytelnika, pomoc w rozwijaniu jego inteligencji i porządkowaniu uczuć, a zadziać się tak może poprzez umożliwienie odbiorcy rozeznania własnych trudności w zetknięciu się ze sposobami rozwiązywania nękających go problemów, ożywiając wiarę w siebie i w swoją przyszłość. Z całą pewnością wiersze i opowiadania zgromadzone w niniejszym tomie spełniają takie zadanie.

dr Emilia Śmiechowska-Petrovskij

Wydział Nauk Pedagogicznych

Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie

Wprowadzenie

Pokochać małą dziewczynkę

Stoi przede mną mała dziewczynka

Jest przerażona, zaczyna szlochać

Przytul się do mnie, mała dziewczynko,

ja cię spróbuję pokochać...

Ciągle za mała, choć przecież rośnie

Ciągle za głupia, choć świat poznaje

Przytul się do mnie, mała dziewczynko,

niech moje serce miłość ci daje...

Ciągle jest nikim, choć ma rodzinę

Ciągle jest sama, choć ludzie wokół

Przytul się do mnie, mała dziewczynko,

przy mnie odnajdziesz swój spokój...

Biorę w ramiona płaczące dziecko

Niech w moim sercu od dziś zagości

Przytul się do mnie, mała dziewczynko,

ja ci dam dużo miłości...

Powiedz mi, dziecko, czym cię zraniono?

Kto ciebie skrzywdził? Chcę cię posłuchać...

Wiem, że się boisz, mała dziewczynko,

mi jednak możesz zaufać...

Jeszcze się muszę wiele nauczyć,

by tę dziewczynkę dobrem obdarzyć,

lecz całym sercem wiem, że potrafię,

że wszystko w życiu może się zdarzyć...

Głęboko wierzę w przekaz pokoleń,

że nic nie zdarza się nadaremnie

Bardzo chcę kochać małą dziewczynkę,

małą dziewczynkę, która jest we mnie...

Przypisy

¹ Por. E. Śmiechowska-Petrovskij (2021). Dyskursy niepełnosprawności w literaturze dziecięcej. Forum Pedagogiczne, 1; M.K. Rudman (1995). Children’s Literature: An Issues Approach. 3rd Edition. New York: Longman.

² Por. B. Dziemidok (1976). Katartyczno-kompensacyjna funkcja sztuki. W: A. Kuczyńska (red.), Sztuka i społeczeństwo. Warszawa: PWN.

³ Por. hasło: „opowiadanie”. W: J. Sławiński (red.) (1988). Słownik terminów literackich. Wrocław – Warszawa: Ossolineum.

⁴ B. Bettelheim (2010). Cudowne i pożyteczne. O znaczeniach i wartościach baśni. Tłum. D. Danek. Warszawa: W.A.B.

© Fundacja Pracownia Badań i Dynamizowania Rozwoju Vectis, 2021

Redakcja naukowo-literacka:

Emilia Śmiechowska-Petrovskij

Korekta:

Justyna Kowalik-Przybyła

Projekt okładki:

Anna M. Damasiewicz

Grafika na okładce:

© Silwat Wisansak | Depositphotos.com

Zdjęcie Autorki:
Tomasz Czachorowski

Publikacja została dofinansowana zwkładu osobowego Fundacji Pracownia Badań i Dynamizowania Rozwoju Vectis

Publikacja została dofinansowana ze środków
Miasta Stołecznego Warszawy

ISBN 978-83-66990-85-2

Oficyna Wydawnicza „Impuls”
30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5
tel./fax: (12) 422 41 80, 422 59 47, 506 624 220
www.impulsoficyna.com.pl,
e-mail: impuls@impulsoficyna.com.pl
Wydanie I, Kraków 2021

Konwersja
Epubeum