Niniejsze opracowanie prezentuje specyfikę pracy i wsparcia w odniesieniu do uczniów z niepełnosprawnościami, o różnych potrzebach edukacyjnych. Choć każdy z rodzajów niepełnosprawności wymaga nieco innych oddziaływań terapeutyczno-edukacyjnych, to niektóre zjawiska występujące w przestrzeni szkolnej dotykają wszystkich przedstawianych grup. Jednym z nich jest agresja rówieśnicza i przemoc (bullying). Temu tematowi została poświęcona pierwsza część monografii. Osoby z niepełnosprawnościami niekiedy występują w roli agresorów, ale częściej stają się ofiarami. Znajomość mechanizmów agresywnych realizowanych za pomocą nowoczesnych technologii informacyjno-komunikacyjnych (agresja elektroniczna i cyberbullying), a także zasad i praktycznych wskazówek odnośnie do postępowania profilaktycznego w sytuacji narażenia na przemoc może być pomocna dla pedagogów pracujących z osobami będącymi podmiotem niniejszej publikacji.

W książce przybliżone zostały też zagadnienia dotyczące uczniów z niepełnosprawnością intelektualną oraz z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Poruszono problemy wynikające ze specyfiki funkcjonowania tych dzieci, ujawniające się w sytuacji diagnozy, konstruowania indywidualnych programów edukacyjno-terapeutycznych, doboru metod ich edukacji, rehabilitacji i wsparcia. Omówiono również kwestię pomocy rodzinie udzielanej przez szkołę oraz zasady współpracy pomiędzy tymi dwoma rodzajami otoczenia społecznego mającej na celu dobro dziecka.

W dalszej części opracowania przedstawione zostały problemy uczniów z wadami wzroku i słuchu w kontekście działań ułatwiających ich edukację. Przybliżono wątki związane ze zmianami w zakresie regulacji prawnych, a także form kształcenia. Wszystkie problemy omawianych grup analizowano w odniesieniu do specyfiki ich funkcjonowania w różnych sferach rozwoju. Warto podkreślić w tym miejscu, że choć w szkołach ogólnodostępnych populacja osób z niepełnosprawnością wzrokową i słuchową jest liczna (zwłaszcza osób słabowidzących i słabosłyszących), to niewiele publikacji przybliża zagadnienia ich potrzeb w zakresie kształcenia i wychowania. Niniejsza monografia uzupełnia tę lukę, ułatwiając zrozumienie funkcjonowania uczniów z zaburzeniami widzenia i słyszenia. W obliczu trudności edukacyjnych może to sprzyjać efektywnemu wykorzystywaniu konkretnych metod postępowania omówionych w tej publikacji, jak też stymulować pedagogów do wynajdywania własnych sposobów radzenia sobie w sytuacjach trudnych związanych ze specyficznymi potrzebami edukacyjnymi uczniów z wadami wzroku i słuchu.

W publikacji poruszono również problematykę funkcjonowania dzieci przewlekle chorych w roli uczniów. Choroba przewlekła została tu potraktowana jako sytuacja trudna, wywołująca wiele negatywnych emocji i stanów psychicznych. Jednocześnie podkreślono wartość wsparcia społecznego w minimalizowaniu ograniczeń wynikających z tego rodzaju choroby.

Na zakończenie książki ukazano sylwetkę dziecka z niepełnosprawnością ruchową oraz swoistość jego kształcenia i wychowania, ze szczególnym uwzględnieniem konieczności zaspokajania potrzeby wyrażania siebie i porozumiewania się z innymi poprzez alternatywne i wspomagające formy komunikacji.


Fragment recenzji:

Efektywność osiąganych celów i zadań rehabilitacyjno-edukacyjnych determinuje jakość życia osób z niepełnosprawnością. Dlatego też wielkie poparcie powinny uzyskać inicjatywy tworzenia teorii i praktyki związane ze współczesnymi psycho-socjo-pedagogicznymi nurtami kształcenia osób ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. W związku z tym z uznaniem należy przyjąć opracowanie Specjalne potrzeby edukacyjne uczniów z niepełnosprawnością – charakterystyka, specyfika pracy i wsparcie. Zawarte w monografii opracowania Autorów w sposób przekonywujący ukazują wartości poznawcze i praktyczne koncepcji edukacji włączającej. Mogą one motywować pedagogów i decydentów do działania na rzecz doskonalenia systemu kształcenia dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.

Należy wyrazić przekonanie, że zawarte w monografii treści będą inspirowały pedagogów do podejmowania twórczych, racjonalnych, przemyślanych działań na rzecz doskonalenia procesu kształcenia osób ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.

Opracowanie zasługuje na szczególne wyróżnienie ze względu na:

– spójną i inspirującą poznawczo prezentację teoretyczno-praktyczną modelu kształcenia wraz z jego uwarunkowaniami osób ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w systemie edukacji integracyjnej i włączającej;

– udaną, przekonywującą formę wyjaśniania wartości kształcenia dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w szkołach ogólnodostępnych z zachowaniem ich podmiotowości i autonomii;

– przejrzystość i klarowność prezentowanych rozwiązań organizacyjno-metodycznych uwzględnianych w toku kształcenia osób z niepełnosprawnością w szkołach ogólnodostępnych.

Z recenzji dr. hab. Andrzeja Giryńskiego, prof. APS


Fragment:

Czym jest bullying?

Naukowcy i praktycy zajmujący się problematyką wrogich zachowań młodych ludzi wobec siebie, w szczególności w kontekście środowisk edukacyjnych, stosują w odniesieniu do tego typu zjawisk różne terminy. W literaturze mówi się o agresji, agresji rówieśniczej, agresji szkolnej, przemocy rówieśniczej (peer-aggression), mobbingu, bullyingu. Wielu autorów używa tych pojęć zamiennie, inni zaś definiują każde z nich, wyraźnie je odróżniając. Każdy bullying i każda przemoc są agresją. Jednocześnie każdy bullying jest zarówno przemocą, jak i agresją. Z kolei nie każda agresja i przemoc mogą być określane jako bullying.
Najszerszym pojęciem stosowanym w odniesieniu do wrogich zachowań młodych ludzi względem siebie jest „agresja”. Bywa ona najczęściej definiowana jako działanie intencjonalne, mające na celu spowodowanie psychicznej lub fizycznej szkody u ofiary.

Przy spełnieniu określonych kryteriów agresja może się stać przemocą. Sytuacja taka występuje wówczas, gdy sprawca narusza ważne wartości jednostki w taki sposób, że nie może się ona bronić i ponosi szkody w sferach fizycznej, psychicznej, symbolicznej i materialnej5. Nie każda agresja będzie przemocą – zwykle nie mamy z nią do czynienia w przypadku codziennych konfliktów rówieśniczych. Natomiast najbardziej poważna forma przemocy szkolnej przyjmuje postać bullyingu (nękania). Jego definicja wskazuje zwykle na łączne występowanie trzech cech: intencjonalności, powtarzalności i nierównowagi sił.

Pierwsza z tych właściwości – intencjonalność – oznacza, że sprawca lub sprawcy, podejmując wrogie działania wobec ofiary, chcą sprawić jej przykrość lub ją zranić, a w konsekwencji osiągnąć wyższą pozycję w grupie. Drugim ważnym aspektem jest powtarzalność. O bullyingu mówimy wtedy, kiedy sprawcy działają długotrwale, powtarzając akty agresji wobec tej samej ofiary. W związku z tym nie należy uwzględniać sytuacji, w której agresja ma charakter incydentalny lub kiedy pojawi się ona w kontekście jakiegoś pojedynczego zdarzenia (uczniowie mogą przykładowo wyśmiewać kolegę, który jednego dnia słabo grał w piłkę). Kolejną cechą bullyingu jest nierównowaga sił pomiędzy sprawcą (sprawcami) a ofiarą. Sytuacja taka ma miejsce wówczas, gdy osoby atakujące są silniejsze od ofiary, a przynajmniej ofiara postrzega je jako takie. Nie są bullyingiem konflikty, a nawet bójki uczniów o wyrównanym statusie siły, także wtedy, kiedy odbywają się regularnie.

Aby dany rodzaj agresji rówieśniczej określić jako bullying, wszystkie wyżej omówione właściwości muszą występować równocześnie. Zatem chociaż każdy bullying stanowi wyraz agresji rówieśniczej, to nie każda agresja rówieśnicza jest bullyingiem. Bullying może się przejawiać w różnej formie (bullying fizyczny, werbalny, relacyjny, cyberbullying).


Wstęp

W związku z upowszechnianiem się obecności uczniów z niepełnosprawnościami, ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, w szkolnictwie ogólnodostępnym należy zadbać, by ich obecność była nie tylko widocznym przejawem realizowania idei inkluzji (integracji), ale przede wszystkim stała się pozytywnym doświadczeniem, przynoszącym korzyści zarówno tej grupie dzieci, jak i ich typowo rozwijającym się rówieśnikom. W tym celu musi zostać spełnionych wiele kryteriów natury prawnej, organizacyjnej, społecznej. Podstawowym warunkiem powodzenia włączania szkolnego są jednak kompetencje nauczycieli w zakresie pracy z uczniami o zróżnicowanych potrzebach rozwojowych i edukacyjnych. Nie jest to zadanie łatwe, więc z oczywistych powodów edukatorzy potrzebują w tym obszarze wsparcia, a przedstawiana książka ma aspiracje stać się jedną z jego form.

Wspomniane wsparcie powinno dotyczyć oddziaływań dydaktycznych (np. o co należy zadbać, pracując z uczniem z konkretnym typem niepełnosprawności), jak również wychowawczych (np. o czym trzeba pamiętać, żeby „inny” uczeń stał się pełnoprawnym członkiem społeczności klasowej i nie był narażony na ryzyko izolacji i stygmatyzacji). Wyniki badań pokazują, że nauczyciele nisko oceniają swoje kompetencje do pracy z uczniami z niepełnosprawnościami, co stało się ważną inspiracją do powstania tej publikacji. Adresujemy ją do szerokiego grona ludzi oraz instytucji, przede wszystkim edukacyjnych, zajmujących się pracą z osobami z niepełnosprawnościami i specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.

Niniejszy opis podlega ochronie w myśl Ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zabrania się kopiowania oraz rozpowszechniania zdjęć i opisu (w całości lub w części) bez zgody właściciela strony.